Polityka energetyczna Rosji wobec Białorusi i Ukrainy za prezydentury Władimira Putina charakteryzowała się zdecydowanym wykorzystaniem energii jako narzędzia wpływu politycznego. Gazprom, rosyjski gigant energetyczny, kontrolowany przez państwo, odgrywał kluczową rolę w tych relacjach. Znaczącą rolę odgrywały również rurociągi przechodzące przez te kraje, które dostarczały rosyjski gaz do Europy.
W przypadku Ukrainy, relacje energetyczne z Rosją były szczególnie napięte. Spory dotyczące cen gazu i opłat za tranzyt wielokrotnie prowadziły do „wojen gazowych”, które prowadziły do przerw w dostawach gazu. Na przykład, w latach 2005-2006 i 2008-2009, spory te doprowadziły do poważnych przerw w dostawach gazu do Europy, co miało duże konsekwencje dla wielu krajów europejskich. Rosja argumentowała, że Ukraina powinna płacić wyższą, „rynkową” cenę za gaz, podczas gdy Ukraina argumentowała, że Rosja wykorzystuje energię jako narzędzie presji politycznej.
Po aneksji Krymu przez Rosję w 2014 roku i wybuchu konfliktu na wschodzie Ukrainy, relacje energetyczne między tymi dwoma krajami dodatkowo się pogorszyły. W 2015 roku, po kolejnym sporze dotyczącym cen i opłat za tranzyt, Gazprom ogłosił, że zakończy bezpośrednie dostawy gazu na Ukrainę. W rezultacie, Ukraina zaczęła importować większość swojego gazu z Europy, a nie z Rosji, i przystąpiła do reformy swojego sektora energetycznego.
Polityka energetyczna Rosji wobec Białorusi była również źródłem napięć, chociaż mniej intensywnych niż w przypadku Ukrainy. Rosja dostarczała Białorusi gaz po znacznie obniżonych cenach, a Białoruś zobowiązała się do przekazywania rosyjskiego gazu do Europy. Jednak spory dotyczące cen i opłat za tranzyt również występowały, co kilkakrotnie doprowadziło do kryzysów gazowych.
W ciągu ostatnich lat, Rosja wykorzystała również swoje relacje energetyczne z Białorusią i Ukrainą do promowania swojego projektu Nord Stream 2, który ma na celu dostarczenie gazu bezpośrednio do Niemiec, omijając kraje tranzytowe. Argumentowano, że projekt ten zwiększy niezależność energetyczną Rosji i zredukuje jej zależność od krajów tranzytowych, ale zarówno Ukraina, jak i Białoruś wyraziły obawy, że stracą wpływy z opłat za tranzyt.
Podsumowując, polityka energetyczna Rosji wobec Białorusi i Ukrainy za prezydentury Putina charakteryzowała się wykorzystaniem energii jako narzędzia wpływu politycznego. Ta strategia, choć skuteczna w krótkim terminie, mogła przynieść długoterminowe koszty, takie jak zaostrzenie relacji z sąsiadami i zwiększenie ich dążenia do dywersyfikacji źródeł energii.