Ponad sto państw oraz organizacji międzynarodowych wzięło udział w tzw. Konferencji Donatorów dla Kosowa, która odbyła się 27 lipca 1999 r. w Brukseli z inicjatywy Unii Europejskiej i Banku Światowego. Uczestnicy spotkania zadeklarowali łącznie 2,1 mld dolarów (2,23 mld euro) pomocy dla Kosowa. Utworzenie tego funduszu było pierwszym etapem szeroko zakrojonego programu odbudowy prowincji, zniszczonej w wyniku bombardowań NATO oraz walk pomiędzy Armią Wyzwolenia Kosowa a siłami jugosłowiańskimi.
Z danych UNHCR wynika, że od 10 czerwca 1999 r., czyli od uchwalenia rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1244, do swoich domów powróciło ponad 750 tys. albańskich uchodźców. Jednocześnie na terenie samego Kosowa w czasie trwania konfliktu przebywało nadal około 500 tys. osób przemieszczonych wewnętrznie. Wobec zbliżającej się zimy blisko 1,3 mln Albańczyków stanęło na progu katastrofy humanitarnej. Udało się jej zapobiec dzięki szybkim i skutecznym działaniom organizacji międzynarodowych, w tym ECHO, która zapewniła schronienie zimowe dla 22,5 tys. rodzin oraz dostarczała materiały budowlane niezbędne do odbudowy domów. Przy wsparciu tych instytucji oraz pod auspicjami tymczasowej administracji ONZ w Kosowie (UNMIK) rozpoczęto proces powrotu do normalnego życia.
Powrót uchodźców wiązał się z koniecznością natychmiastowego rozwiązania szeregu kluczowych problemów. Oprócz pilnych kwestii mieszkaniowych należało zagwarantować dostęp do żywności, wody, energii elektrycznej i gazu, a także zapewnić opiekę medyczną oraz funkcjonowanie szkół. Koordynator Banku Światowego na Europę Południowo-Wschodnią, Chris Poortman, podkreślił pod koniec lipca i na początku sierpnia, że najważniejsze potrzeby ludności zostały już zabezpieczone. Dodał również, że „donatorzy są gotowi przeznaczyć z góry ponad 2 mld dolarów (2,06 mld euro) na program odbudowy jeszcze przed jego uruchomieniem, co pozwoli pokryć znaczną część kosztów jego realizacji”.
Od 23 czerwca 1999 r. w Kosowie działał specjalny zespół ds. oceny zniszczeń, finansowany przez Unię Europejską. Na podstawie zebranych danych przygotowano raport przedstawiony podczas konferencji donatorów. Według analizy firmy IMG, sporządzonej na zlecenie Komisji Europejskiej, koszt odbudowy domów oszacowano na 1,1 mld euro, czyli na połowę kwoty pierwotnie przewidywanej. Skala zniszczeń w zakresie infrastruktury i budownictwa była następująca:
- spośród 204,5 tys. domów zniszczeniu uległo ok. 119,5 tys., w tym 78 tys. zostało poważnie uszkodzonych lub całkowicie zburzonych;
- spośród 534 wizytowanych szkół aż 189 wymagało natychmiastowej odbudowy;
- infrastruktura energetyczna została uszkodzona w 617 wsiach;
- dostęp do wody utraciło 440 miejscowości;
- z 240 ośrodków zdrowia zniszczonych zostało 83, w tym przychodnie, gabinety i szpitale.
Była to jednak jedynie częściowa ocena, przygotowana na potrzeby konferencji; pełny raport zapowiedziano na koniec 1999 r. Uczestnicy obrad ustalili, że najpilniejszym zadaniem jest finansowe wsparcie administracji Kosowa, działającej ze środków ONZ. Na ten cel potrzebne było 45 mln dolarów (47,7 mln euro). Dodatkowo oszacowano, że inne agencje ONZ potrzebują 200 mln dolarów (212 mln euro), natomiast kontynuacja bieżących prac odbudowy wymaga nakładów w wysokości 315 mln dolarów (334 mln euro).
Oto przeredagowana, płynniejsza i bardziej uporządkowana wersja tekstu:
W Kosowie poszukiwano również sposobów na pozyskanie dochodów z bieżącej działalności. Misja ONZ starała się generować wpływy z opłat za korzystanie z urządzeń komunalnych, podatku od towarów i usług, akcyzy oraz ceł. Planowano także przygotować rynek do wejścia drugiego operatora telefonii komórkowej, co wiązało się m.in. z ustaleniem wysokości opłaty licencyjnej. Brak funkcjonujących banków oraz sprawnego systemu rozliczeń w całej prowincji znacząco utrudniał rozwój gospodarczy. Równolegle Bank Światowy rozpoczął ocenę strat gospodarczych, która miała posłużyć do opracowania strategii przyszłego rozwoju ekonomicznego regionu.
Zaraz po zakończeniu kryzysu Unia Europejska wysłała do Prisztiny grupę roboczą odpowiedzialną za analizę szkód i rozpoczęcie działań pomocowych. Pod koniec 1999 r. jej miejsce zajęła Europejska Agencja Odbudowy. W budżecie UE przewidziano wstępne środki na odbudowę Kosowa: 137 mln euro na rok 1999 oraz około 500 mln euro na rok 2000, przy czym kwoty te musiały zostać jeszcze potwierdzone w procedurze budżetowej. Pomoc humanitarna udzielana przez Biuro ds. Pomocy Humanitarnej UE (ECHO) miała wynieść 392 mln euro dla całego regionu, w tym dla Kosowa. Do końca 1999 r. Unia zobowiązała się również do przekazania około 150 mln euro w formie dotacji na uruchomienie programu odbudowy oraz zapowiedziała przekazanie kolejnych 500 mln euro na działalność Europejskiej Agencji Odbudowy w roku 2000.
Na realizację najpilniejszych zadań w pierwszym etapie programu odbudowy w 1999 r. przeznaczono 45 mln euro. Zakres działań uzgodniono z cywilnym administratorem Kosowa, Wysokim Przedstawicielem ONZ Bernardem Kouchnerem, oraz dowódcą sił KFOR, generałem Klausem Reinhardtem. Priorytety obejmowały:
- dostarczanie materiałów potrzebnych do odbudowy zniszczonych domów;
- rekonstrukcję podstawowej infrastruktury elektroenergetycznej i kanalizacyjnej (wraz z finansowaniem wynagrodzeń pracowników obsługujących te instalacje);
- utworzenie ośrodka koordynującego działania w zakresie usuwania min, aby przyspieszyć likwidację tego zagrożenia;
- wznowienie działalności służby celnej, w tym pobieranie opłat celnych zasilających budżet regionu, co miało wzmocnić zaufanie do instytucji granicznych i zachęcić uchodźców do powrotu;
- wspieranie tworzenia miejsc pracy na obszarach wiejskich poprzez drobne projekty lokalne, takie jak sprzątanie terenów, usuwanie pozostałości wojennych, naprawa linii energetycznych, remonty szkół i dróg oraz inne działania niezbędne dla funkcjonowania społeczności.
Misja UNMIK wielokrotnie podkreślała znaczenie szybkiej odbudowy domów oraz przywrócenia podstawowych usług publicznych. Wskazywano szczególnie na projekt Komisji Europejskiej dotyczący szpitala w Kosovskiej Mitrovicy oraz na konieczność aktywnego udziału lokalnych mieszkańców w realizowanych pracach.
Pomoc udzielana przez Unię Europejską przybrała następujące formy:
Pomoc humanitarna, której celem było ułatwienie powrotu uchodźców, była realizowana przez ECHO we współpracy z UNHCR. Z czasem wsparcie to rozszerzono, obejmując je programem odbudowy prowadzonym w ramach istniejącej inicjatywy na rzecz byłej Jugosławii – programu Obnova, do którego zakwalifikowano również Kosowo. Program przewidywał udzielanie bezpośrednich dotacji. Początkowo zakładano, że potrzeby finansowe w 1999 r. wyniosą 150 mln euro, jednak ostatecznie kwota ta wzrosła do 505 mln euro. Na rok 2000 przyznano 360 mln euro z możliwością dalszego zwiększenia tej sumy. Pomoc makroekonomiczna – zazwyczaj w formie pożyczek służących równoważeniu bilansu płatniczego – była kierowana do państw, których gospodarka ucierpiała wskutek konfliktu. Takie wsparcie przewidziano również dla Serbii, ale jego realizację wstrzymano do czasu ustąpienia Slobodana Miloševicia.
Specjalna pomoc finansowa dla państw regionu została przyznana w lipcu 1999 r. w wysokości 100 mln euro z budżetu UE dla Albanii, Macedonii i Czarnogóry, które poniosły duże koszty związane z przyjęciem uchodźców. Do końca 1999 r. suma ta wzrosła dla tych trzech krajów do 154,2 mln euro. Na działania związane z kryzysem uchodźczym ECHO dysponowało budżetem 476 mln euro, obejmującym wkład Unii Europejskiej, samego ECHO oraz państw członkowskich. Komisja Europejska planowała również przeznaczyć dodatkową rezerwę w wysokości 196 mln euro na pomoc humanitarną.
W 1999 r., w okresie kryzysu kosowskiego, Unia Europejska przekazała na pomoc humanitarną łącznie 378 mln euro. Największym beneficjentem środków było Kosowo, które otrzymało 111,7 mln euro. Kolejne znaczące kwoty trafiły do państw bezpośrednio dotkniętych skutkami konfliktu oraz napływem uchodźców: Albania otrzymała 97 mln euro, Serbia — 70,3 mln euro, a Macedonia — 39,7 mln euro.
Dodatkowo 39,3 mln euro przeznaczono na programy obejmujące cały region, natomiast Czarnogóra otrzymała 17,5 mln euro, a Bośnia i Hercegowina — 2,5 mln euro.
Wszystkie te środki razem tworzyły kompleksowy pakiet pomocy humanitarnej, mający na celu wsparcie ludności dotkniętej konfliktem oraz krajów przyjmujących uchodźców.
Przeznaczono również 15 mln dolarów na finansowanie procesu przyjmowania uchodźców ewakuowanych do państw UE oraz ich powrotu do Kosowa. Dodatkowe środki mogły być udostępnione dzięki koordynacji państw G-24 oraz Europejskiego Banku Inwestycyjnego. Na odbudowę Kosowa zniszczonego w wyniku konfliktu przeznaczono 127 mln dolarów z bieżącego budżetu oraz pozostałą z 1998 r. kwotę 7,7 mln euro. Z tej puli 67,2 mln dolarów zostało zakontraktowane, a do 22 marca 2000 r. wypłacono 39,4 mln dolarów. Na rok 2000 przyznano dodatkowe fundusze na odbudowę Kosowa w wysokości 275 mln euro. Ponadto Kosowo otrzymało łącznie około 35 mln dolarów w formie bezpośredniej pomocy.
Po zakończeniu kryzysu kosowskiego w 1999 r. zarówno społeczność międzynarodowa, jak i Unia Europejska podjęły skoordynowane działania mające na celu odbudowę prowincji oraz wsparcie uchodźców. W ramach konferencji donatorów w Brukseli zadeklarowano łączne środki na poziomie 2,1 mld dolarów (2,23 mld euro), które miały posłużyć odbudowie infrastruktury, domów i instytucji publicznych. Priorytetem była pomoc humanitarna, zapewnienie podstawowych usług, takich jak energia, woda, opieka medyczna i edukacja, a także stworzenie warunków do powrotu uchodźców.
Unia Europejska udzielała wsparcia w trzech zasadniczych formach: poprzez pomoc humanitarną realizowaną przez ECHO we współpracy z UNHCR, pomoc makroekonomiczną dla państw dotkniętych kryzysem oraz specjalną pomoc finansową dla krajów regionu przyjmujących uchodźców, takich jak Albania, Macedonia i Czarnogóra. W 1999 r. pomoc humanitarna UE dla całego regionu wyniosła 378 mln euro, z czego największe kwoty trafiły do Kosowa (111,7 mln euro) i Albanii (97 mln euro).
Dodatkowe fundusze zostały przeznaczone na odbudowę Kosowa: 127 mln dolarów z bieżącego budżetu UE oraz 7,7 mln euro pozostałych z 1998 r., z czego część została już zakontraktowana i częściowo wypłacona. Na rok 2000 przyznano kolejne 275 mln euro na dalsze działania odbudowawcze, a Kosowo otrzymało również około 35 mln dolarów w formie bezpośredniej pomocy. W ramach działań finansowych i administracyjnych UNMIK prowadziła także inicjatywy mające na celu pozyskiwanie dochodów z podatków, opłat celnych i usług komunalnych oraz przygotowanie regionu do odbudowy systemu bankowego i telekomunikacyjnego.
Dzięki połączeniu pomocy humanitarnej, finansowej i infrastrukturalnej udało się częściowo odbudować Kosowo, stworzyć warunki dla powrotu uchodźców oraz rozpocząć proces stabilizacji społeczno-gospodarczej regionu.