Integracji zachodnioeuropejskiej po drugiej wojnie światowej poświęcały głównie motywy polityczne. Europa Zachodnia zniszczona działaniami wojennymi utraciła swe znaczenie na scenie międzynarodowej, gdzie główną rolę zaczęły odgrywać Stany Zjednoczone i były Związek Radziecki. Doświadczenia obu wojen światowych, w których Europa była głównym polem bitwy, skłoniły polityków (szczególnie francuskich) do poszukiwania takiej koncepcji współpracy między krajami europejskimi, która zapobiegałaby konfliktom zbrojnym, w tym przede wszystkim odradzaniu się militaryzmu niemieckiego. W słynnym przemówieniu w Zurychu, we wrześniu 1946 r., premier W. Brytanii Winston Churchill mówił o potrzebie stworzenia „Stanów Zjednoczonych Europy” mając na myśli konieczność nawiązania ścisłej współpracy między Francją i Niemcami.
Podwaliny przyszłej integracji europejskiej stworzyła Deklaracja Roberta Schumana (francuskiego ministra spraw zagranicznych) z 9 maja 1950 r. Zawierała ona plan poddania niemieckiego sektora węgla i stali ponadnarodowemu administrowaniu w celu zagwarantowania pokoju na kontynencie. Pomysłodawcą tego przedsięwzięcia był przewodniczący francuskiej Krajowej Organizacji Planowania – Jean Monnet. Tak więc dominowały wówczas wyraźnie motywy polityczne. Dopiero w późniejszym okresie większego znaczenia nabrała współpraca gospodarcza, choć polityczne tło integracji było wciąż aktualne. Chodziło bowiem nie tylko o zimną wojnę i umacnianie się bloku komunistycznego na wschodzie Europy, ale również o osłabienie dominacji Stanów Zjednoczonych w świecie [J. Kaczmarek, Unia Europejska: rozwój i zagrożenia, Atla 2, Wrocław 2001, s. 139.].
Plan Schumana urzeczywistnił się wraz z podpisaniem w Paryżu – 18 kwietnia 1951 r. – Traktatu o Europejskiej Wspólnocie Węgla i Stali – EWWiS która zaczęła funkcjonować z dniem 23 lipca 1952 r. Traktaty o powołaniu Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej [Oba akty miały na celu zniesienie barier hamujących wymianę: między krajami Wspólnoty oraz zaostrzenie stopnia konkurencyjności między przedsiębiorstwami na terenie; EWG w celu pobudzenia ich efektywności. Zwłaszcza Jednolity Akt Europejski, modyfikując Traktat Rzymski, stworzył: mechanizmy sprzyjające pełnej integracji rynku Wspólnoty m.in. poprzez zmianę procesu podejmowania decyzji.] – EWG, obecnie zwanej Wspólnotą Europejską – WE [W następstwie tego spotkania m.in. uproszczono reguły pochodzenia ich procedury standaryzacyjne.], oraz Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej – EURATOM, zwane ze względu na miejsce ich podpisania Traktatami Rzymskimi, zawarte zostały 25 marca 1957 r. Traktaty te, w przeciwieństwie do Traktatu o EWWiS, który ma obowiązywać 50 lat, zostały zawarte na czas nieograniczony i weszły w życie z dniem 1 stycznia 1958 roku [P. Fontaine, Dziesięć lekcji Europie, Wyd. „Wokół nas”, Gliwice 1995, s. 33.].
Sygnatariuszami trzech Traktatów założycielskich było najpierw sześć krajów europejskich: Belgia, Francja, Holandia, Luksemburg, RFN i Włochy. W roku 1973 skład członkowski Wspólnot został rozszerzony o W. Brytanię, Danię i Irlandię. W roku 1981 do grupy tej dołączyła Grecja, w 1986 r. Hiszpania i Portugalia, a w 1995 r. Austria, Finlandia, i Szwecja.
Formalne wnioski o członkostwo w Unii Europejskiej, liczącej obecnie piętnaście państw członkowskich, zgłosiły w ostatnich latach trzy kraje śródziemnomorskie (Turcja – od 1971 r. I Cypr – od 1977 r.), a także dziesięć państw Europy Środkowo-Wschodniej stowarzyszonych ze wspólnotami na mocy Układów Europejskich (Polska, Czechy, Słowacja, Węgry, Rumunia, Bułgaria, Litwa, Łotwa i Estonia oraz Słowenia) [Wiedza o życiu…, op. cit., s. 299.].
W roku 1967 doszło do połączenia organów instytucjonalnych EWG, EWWiS i EURATOM-u, tj. Komisji (zwanej w przypadku EWWiS Wysoką Władzą) oraz Rady. Zachowany jednak został odmienny przedmiotowy zakres funkcjonowania każdej ze Wspólnoty Europejskiej, EWWiS i EURATOM obejmują wąskie sektory działalności gospodarczej, a mianowicie wydobycie węgla, produkcję stali oraz przemysł jądrowy [Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu, Instytut Koniunktur i Cen Handlu Zagranicznego, Warszawa 1993, s. 22.].