wykład z Historii doktryn politycznych i prawnych
Pochodził z innego środowiska innego niż Platon, co miało wpływ na jego filozofię. Urodził się w Stagirze na Półwyspie Chalcydyckim. Ojciec Arystotelesa był lekarzem.
Utworzył szkołę parypatetycką (uczyli spacerując).
Twórczość dzielimy na okresy:
- pisma wydane przez Arystotelesa, przeznaczone dla ogółu (prace prawno-naukowe przeznaczone dla ogółu)
- materiały naukowe będące wynikiem pracy A i jego uczniów; dokonywano syntez i opracowań;
- opracowanie naukowe przeznaczone dla użytku szkoły:
– pisma logiczne i przyrodnicze, metafizyka (pierwsza filozofia), praktyczne (etyka i polityka), poetyczne
Punktem wyjścia była krytyka Platona.
- Tylko to, co można zbadać jest rzeczywiste (empiryzm). Idee nie istnieją, są wytworem umysłu. Nie można oddzielić idei od rzeczy, bo są z nimi związane. Świat składa się z materii i formy, rzeczy kształtujących i kształtowanych. Są one w ruchu.
- A dostrzegał potencjał w ruchu. Dla Platona to, co było stałe było doskonałe. A. uważał, że to, co jest w ruchu ma potencję. Podobnie jak w liberalizmie – zmiany są dobre, zastój zły.
- Uważał, że państwo należy do tworów natury, jest przejawem ruchu, rozwoju, ewolucji (od rodziny, przez miasto do państwa, które jest doskonałe, jest zwieńczeniem rozwoju społecznego). Celem państwa jest zapewnienie ludziom dobrego życia – pełnię rozwoju ducha, zapewnienie dóbr materialnych.
- Był rzecznikiem indywidualizmu. Człowiek jest istotą polityczną (zoonpiliticon), czyli jest stworzony do życia w państwie, jest to od natury, człowiek przejawia człowieczeństwo tylko w grupie (inaczej nie jest człowiekiem). Był przeciwnikiem unifikacji, nie patrzył na państwo jak na jedność, uważał, że państwo jest zbiorem indywidualności, musi mieć przez to taki ustrój by zaspokoić potrzeby wszystkich. Przez to powstała koncepcja „złotego środka”.
- Państwo nie jest wytworem aktu woli, boskiego namaszczenia, jest za to wytworem człowieka.
- istocie państwa decyduje jego ustrój (forma rządów). Ustrój to porządek władz, a zwłaszcza władzy naczelnej. Dzielił władzę na czynniki:
- obradujący – nad sprawami państwowymi
- rządzący – polityka wewnętrzna
- sądzący
7. Klasyfikacja ustrojów państwa wg. kryterium kto rządzi:
- ustroje właściwe:
– arystokracja – rząd jest gotów służyć
– monarchia – daje możność poszanowania prawa, daje gwarancję rządów rozsądnych
– politeja – najlepsza forma, forma mieszana (oligarchia i demokracja), miała zapewnić równowagę, stabilność, rzecznikiem umiarkowania jest klasa średnia, najwyższy stopień poszanowania praw jednostki i zbiorowości
- ustroje zwyrodniałe:
– oligarchia – brak umiarkowania, grupa kieruje się własnym dobrem
– tyrania – rządy demagogów, z umiarkowaniem nie mają nic wspólnego
– demokracja – niestabilna, lud kieruje się doraźnymi celami, hasła demagogiczne, decyzje podejmowane często bez względu na prawo, lud dla siebie jest despotą
Arystoteles podzielił ludzi ze względu na bogactwo.
Koncepcja sprawiedliwości:
- sensu largo (ogólnym) – przestrzeganie prawa, cnota ogólna, obejmuje ogół norm prawnych
- sensu stricto (w rozumieniu węższym) – dzielił ją na:
– sprawiedliwość rozdzielająca – odnosi się do rozdzielania zaszczytów i dóbr, które mogą tworzyć podział, robi się to ze względu na zasługi
– sprawiedliwość wyrównująca – dotyczy handlu, wymiany, stosunków międzyludzkich, które rodzą zobowiązania, obowiązuje zasada równości bezwzględnej, wszystkie jednostki traktuje się tak samo
– sprawiedliwość polityczna – rodzaj ładu politycznego, który powinien występować w państwie dążącym do zaprowadzenia dobrobytu i prowadzenia polityki w sposób dobry, kieruje się zasadą pożyteczności
Po śmierci Arystotelesa nastąpił w niedługim czasie upadek Grecji.
Nauki Arystotelesa odnowili święty Tomasz i Leon XIII.