komunizm

Marksizm jako podstawa komunizmu

5/5 - (5 votes)

Tworząc podstawy ideologii komunistycznej, wykorzystano poglądy Karola Marksa. Stworzoną przez siebie doktrynę Marks wyłożył w „Manifeście komunistycznym” (formalnie współautorem był Fryderyk Engels) i dziele „Kapitał”.

Marksizm to jeden z najbardziej rozwiniętych systemów ideologicznych XIX i XX w. Jako ideologia został on zbudowany na dwóch zasadniczych filarach:

  • po pierwsze, na teorii krytyki społeczeństwa klasowego,
  • po drugie zaś na doktrynie politycznej określającej sposoby przebudowy całokształtu stosunków społecznych w kierunku wspólnoty bezpaństwowej (szczególnie rozwijanej w nurcie marksizmu leninowskiego).

Marks przewidywał nadejście rewolucji proletariackiej, w wyniku której robotnicy przejmą władzę i wprowadzą przejściowe rządy nazwane przez niego „dyktaturą proletariatu”. Państwo kapitalistyczne jako aparat wyzysku miało przestać istnieć. Wszyscy właściciele mieli zostać wywłaszczeni, a środki produkcji stać się dobrem wspólnym. Zanik różnic społecznych powinien spowodować powstanie bezklasowego społeczeństwa komunistycznego, społeczeństwa, w którym państwo będzie zaspokajać wszystkie potrzeby jego członków. Uświadomienie klas pracujących, przygotowanie i kierowanie rewolucją powinno, według Marksa należeć do wąskiej grupy awangardy robotniczej, której zadaniem jest wyznaczenie celów działania partii, bezbłędna ocena sytuacji i potrzeb ludu pracującego. Proletariat musi podporządkować się jej całkowicie, bo to właśnie ona poprowadzi go do ostatecznego zwycięstwa. W powstałym państwie komunistycznym interesy jednostek będą utożsamiane z interesami powszechnymi, dlatego demokracja przedstawicielska nie będzie potrzebna. Znikną wszelkie więzi regionalne i narodowe, co wykluczy możliwość wybuchu konfliktów. Lenin przyjął i przystosował do warunków rosyjskich tezy głoszone przez Marksa.

Twierdził on, że rewolucja wybuchnie nie, jak przewidywał Marks, w krajach najwyżej uprzemysłowionych, lecz w najsłabszym ogniwie kapitalizmu – Rosji. Lenin szczególnie mocno podkreślał konieczność podporządkowania się klas pracujących awangardzie ruchu robotniczego. Marksiści rosyjscy zakładali, że ponieważ dobro rewolucji jest najwyższym prawem, w walce z przeciwnikami dopuszczalne jest stosowanie wszystkich metod, prowadzących do zwycięstwa. Praktyczna realizacja zasady cel uświęca środki stanowiła później wytłumaczenie polityki terroru i represji jako jedynej drogi utrzymania zdobyczy rewolucji i walki z jej wrogami. Oficjalna propaganda dawała kierownictwu partii i wodzowi niczym nie ograniczona swobodę działania. Propagowaniem idei marksizmu-leninizmu, która stała się w ZSRR oficjalną ideologią państwową, zajmował się rozbudowany aparat propagandy. Za jego pośrednictwem wódz wyrażał swoją wolę, która była jednocześnie wolą kierownictwa partii i tym samym wolą ludu; informował o oficjalnej i obowiązującej interpretacji doktryny państwowej.

Aparat propagandy zajmował się również fałszowaniem historii, jeżeli było to w danym momencie potrzebne kierownictwu partii, żeby wyjaśnić i umotywować sens obecnej polityki. Jakiekolwiek poglądy będące odstępstwem od oficjalnej ideologii uznawano za wrogą działalność wywrotową i ścigano z całą bezwzględnością. Czuwaniem nad prawomyślnością obywateli zajmował się aparat bezpieczeństwa i policja polityczna.

Dorobek intelektualny K.Marksa nie może być traktowany w płaszczyźnie czystej teorii. Większość tekstów jakie wyszły spod pióra tegoż autora pisane były bądź na konkretne zamówienie (jak np. Manifest komunistyczny), bądź też były głosem w bieżących debatach politycznych (np. O kwestii żydowskiej). Z tego więc względu marksizm-komunizm powinno się ujmować w kontekście bieżącej walki politycznej, a zatem uwypuklać pozateoretyczne aspekty myśli Marksa i marksizmu. Marks w tym ujęciu nabiera rangi nie tylko jako, ten który odkrył prawa rządzące rozwojem rodzaju ludzkiego (odkrywca), ale także jako wieszcz głoszący nieuchronność upadku „starego” i nadejście nowego czasu w historii ludzkości.

Polityka zagraniczna Stalina

5/5 - (5 votes)

W polityce zagranicznej Stalin chciał zrealizować zgodnie z naukami komunizmu idee rewolucji światowej. Pod płaszczem pokojowych zamiarów Związek Radziecki intensywnie zbroił własną armie, która miała “wyzwolić” kiedy przyjdzie na to czas robotników z całej Europy. W 1922 roku w Rapallo ZSRR podpisał układ o przyjaźni i współpracy wojskowej z Republiką Weimarską. Umowa ta (została rozwinięta w 1926 roku) miała dla obu stron duże znaczenie, ponieważ Niemcy mogli bez przeszkód narzuconych przez Traktat Wersalski rozwijać swoje nowe bronie, natomiast Rosjanie mieli dostęp do nowoczesnych technologii. Dobrze rozwijające się kontakty między tymi państwami zostały zerwane z chwilą przejęcia władzy przez Hitlera w Niemczech. Chcąc wyprowadzić komunistyczną Rosję z izolacji Gospodarz regulował stosunki z sąsiednimi państwami. Owocem tego stało się podpisanie paktu o nieagresji z Polską w 1932 roku. Dwa lata później Związek Radziecki został przyjęty do Ligi Narodów.

Już przed wybuchem II wojny światowej w 1939 roku, podstawowe cele polityki zagranicznej Stalina były jasne – dążył on konsekwentnie do polityki geopolitycznej, która miała na celu zaspokojenie jego nieustannego pragnienia bezpieczeństwa poprzez poszerzenie granic ZSRR na zewnątrz i uczynienie Rosji potężną siłą na eurazjatyckim lądzie, z państwami buforowymi na zachód od niej. Ten cel był drążony przed i w trakcie wojny, a napędzały go pragmatyzm, ideologia i paranoja Stalina, co czyniło bezpieczeństwo jego głównym zmartwieniem. „Cel bezpieczeństwa” Stalina nie zmienił się w odpowiedzi na politykę Zachodu, ale jego metody jego osiągnięcia się zmieniały. Przed wojną i aż do 1941 roku cel ten dążył się w kontekście sojuszu z nazistowską Niemcami, które użyły Stalina, aby osiągnąć swoje cele w Polsce i we Francji.

W 1939 roku 23 sierpnia ku zdziwieniu całego świata faszystowskie Niemcy podpisały z komunistycznym ZSRR pakt o przyjaźni, natomiast w tajnej klauzurze Stalin i Hitler dokonali podziału Polski. Wykonując zobowiązania Rosjanie 17 września 1939 roku dokonali zdradzieckiego napadu na walczącą już z III Rzeszą Polskę. Jednak Armia Czerwona została upokorzona w wojnie radziecko – fińskiej prowadzonej w zimie na przełomie 1939/40 roku. Przyjaźń radziecko – niemiecka nie trwała długo, ponieważ 22 VI 1941 roku Hitler zaatakował swojego “przyjaciela” i mało nie podbił ZSRR. Mimo ogromnych strat i błędach Stalina Związek Radziecki wraz z zachodnimi aliantami zdołał zadać klęskę Niemcom.

Po ataku Niemiec na ZSRR cele Stalina pozostały ten same, ale jego metody jego osiągnięcia musiały się zmienić. Kiedy stało się jasne, że Sojusznicy byli wrogo nastawieni do utrzymania przez Rosję granic z 1941 roku po wojnie, Stalin przyjął strategię Frontu Narodowego, która kładła nacisk na demokrację i umiar w celu osiągnięcia swoich celów bez prowokowania Zachodu. Kiedy to oczywiście zawiodło i kiedy Stalin zdał sobie sprawę z ważności Rosji dla sojuszników, zwłaszcza po Jałcie, stał się mniej ugodowy i nie bał się ponownie stać się przeszkodą oraz użyć siły, aby osiągnąć swój cel. Stalin chciał również pomocy ekonomicznej oraz drugiego frontu ze strony Zachodu, aby złagodzić nacisk na Armię Czerwoną. Podobnie jak kwestia granic, te cele pozostały stałe przez całą wojnę, chociaż jego metody ich osiągnięcia zmieniały się w odpowiedzi na politykę Sojuszników. Najbardziej niezwykłe jest to, że Stalin sięgnął po „szantażowanie” Sojuszników, sugerując oddzielnym pokojem z Niemcami, aby zmusić ich do działania.

W trakcie działań wojennych 30 lipca 1941 roku został podpisany układ Sikorski – Majski, który stał się sojuszem radziecko – polskim. Umowa ta zezwalała stronie polskiej na zorganizowania w ZSRR armii, która miała walczyć pod dowództwem generała Andersa. Jednak na skutek pogorszenia się stosunków dwustronnych Armia Andersa wyszła ze Związku Radzieckiego do Iranu ( VIII 1942). W kwietniu 1943 Stalin po wyjściu na jaw zbrodni katyńskiej zerwał z polskim rządem stosunki dyplomatyczne. Ta przebiegła gra dyktatora umożliwiła mu stworzenie podległego rządu polskiego złożonego wyłącznie z komunistów. Stało się to w lipcu 1944 roku w Lublinie, gdzie zależna Krajowa Rada Narodowa, rozpoczęła proces podporządkowywania Polski Stalinowi.

Ostatecznie po wielu oszustwach po II Wojnie Światowej Związek Radziecki zdobył kontrolę nie tylko nad Polską lecz również: Czechosłowacją, Węgrami, Rumunią, Bułgarią i NRD. We wszystkich tych krajach zapanował ustrój stalinowski, który zaczął działać podobnie jak w ZSRR. Dalsza ekspansja komunizmu nastąpiła w krajach azjatyckich, jak w 1949 roku w Chinach, następnie w Korei Północnej, Wietnamie i Kambodży. W 1953 roku 1 marca zmarł Stalin, który był obok Hitlera najokrutniejszym dyktatorem w historii ludzkości. Od tego czasu w komunistycznej Rosji i podległych mu krajach następuje stopniowa odwilż. W 1956 roku na XX zjeździe Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego doszło do odczytania przez Nikitę Chruszczowa – I sekretarza tajnego referatu o zbrodniach stalinowskich. Natomiast na Węgrzech nastąpił wybuch powstania antyradzieckiego. Wystąpienie to zostało krwawo stłumione przez Armię Czerwoną, która przeciw walczącym cywilom wysłała czołgi. Równolegle do wydarzeń na Węgrzech w Polsce w czerwcu i październiku doszło do gwałtownych robotniczych wystąpień o charakterze antypartyjnym i antyrosyjskim.

Objęcie władzy przez Stalina

5/5 - (6 votes)

Objęcie władzy przez Józefa Stalina było procesem stopniowym, który rozpoczął się w latach 20-tych XX wieku i trwał do końca lat 30-tych. Stalin był jednym z liderów Związku Radzieckiego i jednym z liderów partii komunistycznej, która kontrolowała Związek Radziecki.

W latach 20-tych, Stalin zaczął stopniowo zwiększać swoją władzę poprzez konsolidację swojej pozycji w partii komunistycznej. W 1924 roku, po śmierci Lenina, Stalin zaczął walczyć o pozycję przywódcy Związku Radzieckiego. W ciągu kilku lat, Stalin pozbył się swoich rywali politycznych i zaczął skupiać władzę w swoich rękach.

W latach 30-tych, Stalin wprowadził serię polityk, które pozwoliły mu umacniać swoją pozycję i kontrolować społeczeństwo radzieckie. Stalin zaczął czyścić partię komunistyczną z oponentów politycznych, przeprowadzając czystki i procesy show. Wprowadził również politykę kolektywizacji rolnictwa, która pochłonęła miliony ofiar.

W efekcie Stalin stał się absolutnym władcą Związku Radzieckiego i jednym z najpotężniejszych dyktatorów XX wieku. Rządził Związkiem Radzieckim z autorytarną ręką aż do swojej śmierci w 1953 roku.

W 1924 roku po śmierci Lenina na najwyższych szczeblach partii rozgorzała walka o władzę. Ostatecznie w 1929 roku dzięki wielu sojuszom politycznym walkę tą wygrał Józef Stalin, który od tego roku stał się faktycznym dyktatorem. Rozpoczynała się era stalinizmu, jednego z najbardziej zbrodniczych systemów totalitarnych. Jednym z pierwszych posunięć I sekretarza partii stało się utrącenie NEP-u. Stalin przygotowywał partie i państwo do walki z kułactwem (bogatymi chłopami) i masowego uprzemysławiania kraju.

Zanim się do tego zabrał dyktator rozpoczął wielką czystkę w partii (na razie bezkrwawą) zwalniając z niej starych bolszewików i przyjmując do niej młodych ślepo mu posłusznych karierowiczów. Posiadając podporządkowaną własnej osobie partię Stalin rozpoczął przymusową kolektywizację wsi, które okazało się jednym z najkrwawszych zbrodni w dziejach ludzkości. Kolektywizacja ta polegała na odebraniu siłą ziemi chłopom i spędzeniu ich do państwowych rolnych spółdzielni produkcyjnych – sowchozów i kołchozów. Polityka ta spowodowała masowy opór pokrzywdzonych ludzi, którzy walczyli w nierównej walce w obronie własnej ziemi. Dzięki decyzji Stalina w wyniku tej akcji zginęło z terroru lub z głodu parę milionów ludzi. Kolejnym skutkiem kolektywizacji było zniszczenie niezwykle wydajnego rolnictwa, które już nigdy za czasów ZSRR nie doszło do siebie. W tym samym czasie Stalin nakazał rozpoczęcie wielkiego uprzemysławiania kraju. W wyniku tej akcji realizowanej w planach pięcioletnich nastąpił w Związku Radzieckim olbrzymi wzrost produkcji przemysłowej.

Wybudowano wówczas gigantyczne kombinaty, zapory wodne, które zelektryfikowały ten kraj. Tak duży postęp gospodarczy był spowodowany olbrzymimi wyrzeczeniami społeczeństwa radzieckiego, i kosztami z jakimi nie liczyło się ówczesne kierownictwo komunistyczne. Jednak głównym powodem przyrostu produkcji było stworzenie w ZSRR nie zliczonej armii niewolników, którymi stawali się więźniowie z obozów pracy (gułagów). W czasie rządów Stalina możemy zaobserwować rozrost policji politycznej (NKWD), które walczyło z “kontrrewolucją”- czyli zwalczało rzeczywistych jak i urojonych wrogów władzy I sekretarza.

Geneza komunizmu

5/5 - (6 votes)

Komunizm jako idea społeczna i polityczna ma długą historię, której korzenie sięgają jeszcze starożytności, lecz jego nowoczesna postać ukształtowała się w XIX i XX wieku. Jego rozwój był wynikiem przemian społecznych, ekonomicznych i filozoficznych, które stopniowo prowadziły do sformułowania teorii rewolucyjnych dążących do likwidacji nierówności społecznych i stworzenia społeczeństwa bezklasowego. Ewolucja idei komunistycznych od utopijnych wizji do realnej siły politycznej była ściśle związana z walkami klasowymi, rozwojem kapitalizmu i próbami stworzenia alternatywnych systemów organizacji społecznej.

Pierwsze ślady myśli komunistycznej można odnaleźć już w starożytności. W filozofii greckiej Platon w swoim dziele Państwo przedstawiał wizję społeczeństwa, w którym wyższe klasy rządzące miałyby wspólnotę dóbr i rodzin, co miało zapobiec ich chciwości i korupcji. W późniejszych wiekach koncepcje wspólnotowej własności pojawiały się w różnych ruchach religijnych, takich jak pierwotne chrześcijaństwo, które propagowało wspólne życie i brak prywatnej własności wśród pierwszych wspólnot chrześcijańskich. W średniowieczu ruchy heretyckie, takie jak katarzy czy anabaptyści, również głosiły idee równości i wspólnej własności, co spotykało się z ostrym sprzeciwem Kościoła i władzy świeckiej.

Nowożytna myśl komunistyczna zaczęła nabierać bardziej ustrukturyzowanej formy w okresie renesansu i oświecenia. Tomasz More w Utopii (1516) przedstawił wizję społeczeństwa, w którym nie istnieje własność prywatna, a wszyscy ludzie pracują dla dobra wspólnego. Idee te powróciły w epoce rewolucji francuskiej, gdy radykalne ugrupowania jak jakobini czy Grakchus Babeuf i jego Spisek Równych postulowali zniesienie własności prywatnej i wprowadzenie wspólnotowej organizacji produkcji i dystrybucji dóbr. Chociaż ruchy te zostały brutalnie stłumione, ich idee przetrwały i znalazły wyraz w XIX-wiecznych teoriach socjalistycznych.

Kluczowy moment w genezie nowoczesnego komunizmu nastąpił w XIX wieku wraz z rozwojem kapitalizmu i narastającymi nierównościami społecznymi. Przemysłowa rewolucja, która dokonała się w Europie i Ameryce Północnej, przyniosła szybki rozwój gospodarczy, ale także drastyczne pogorszenie warunków życia klasy robotniczej. Eksploatacja pracowników, brak zabezpieczeń socjalnych i ogromne rozwarstwienie majątkowe stały się przyczyną powstania ruchów socjalistycznych, które domagały się zmian społecznych.

Jednym z pierwszych nurtów socjalistycznych były idee socjalizmu utopijnego, rozwijane przez takich myślicieli jak Henri de Saint-Simon, Charles Fourier i Robert Owen. Przedstawiali oni wizje idealnych społeczeństw, w których własność byłaby wspólna, a produkcja i podział dóbr miałyby być organizowane według zasad sprawiedliwości i równości. Jednak ich koncepcje opierały się na przekonaniu, że reformy można wprowadzić pokojowo, poprzez stopniowe przekonywanie elit do ich wdrożenia.

Przełom w myśli komunistycznej nastąpił wraz z działalnością Karola Marksa i Fryderyka Engelsa, którzy w połowie XIX wieku stworzyli podwaliny marksizmu – naukowego socjalizmu, który różnił się od wcześniejszych idei tym, że zakładał konieczność rewolucji proletariackiej. W Manifeście komunistycznym (1848) Marks i Engels ogłosili konieczność obalenia burżuazji i ustanowienia dyktatury proletariatu, co miało prowadzić do likwidacji własności prywatnej i stworzenia społeczeństwa bezklasowego. Marksizm stał się podstawą dla przyszłych ruchów rewolucyjnych i odegrał kluczową rolę w kształtowaniu ruchów komunistycznych w XX wieku.

W drugiej połowie XIX wieku i na początku XX wieku idee marksistowskie zaczęły zdobywać popularność wśród ruchów robotniczych. Partie socjalistyczne i komunistyczne powstawały w wielu krajach Europy, a rewolucje i strajki robotnicze stawały się coraz częstsze. Kluczowym momentem w historii komunizmu była Rewolucja Październikowa w Rosji w 1917 roku, kiedy to bolszewicy pod wodzą Włodzimierza Lenina przejęli władzę i stworzyli pierwsze państwo komunistyczne – Związek Radziecki. Lenin wprowadził koncepcję awangardy partyjnej, czyli partii kierującej rewolucją w imieniu proletariatu, co doprowadziło do ustanowienia systemu jednopartyjnego i dyktatury proletariatu, która w praktyce przekształciła się w autorytarną władzę komunistyczną.

Komunizm w XX wieku rozprzestrzenił się na wiele innych krajów, w tym Chiny, Kubę, Koreę Północną oraz państwa Europy Wschodniej. Każde z tych państw rozwijało własną interpretację idei komunistycznych, często w sposób odbiegający od pierwotnych teorii Marksa i Engelsa. W Związku Radzieckim stalinizm doprowadził do powstania systemu totalitarnego, w którym represje, terror polityczny i gospodarka centralnie planowana stały się narzędziami utrzymania władzy. W Chinach Mao Zedong rozwijał własną wersję komunizmu, która opierała się na rewolucji chłopskiej i masowej mobilizacji społeczeństwa.

Pod koniec XX wieku systemy komunistyczne zaczęły upadać, głównie w wyniku problemów gospodarczych, niezadowolenia społecznego i presji międzynarodowej. Upadek Związku Radzieckiego w 1991 roku symbolizował koniec dominacji komunizmu jako ideologii globalnej, choć w niektórych krajach, takich jak Chiny czy Wietnam, nadal funkcjonują systemy oparte na zasadach marksizmu-leninizmu, choć z dużą dozą reform gospodarczych.

Geneza komunizmu jest więc wynikiem długotrwałego procesu historycznego, który obejmował zarówno filozoficzne koncepcje równości i wspólnotowości, jak i realne ruchy polityczne dążące do obalenia kapitalizmu i stworzenia nowego porządku społecznego. Od utopijnych wizji po rewolucje i państwowe systemy komunistyczne, historia tej idei pokazuje zarówno jej atrakcyjność dla milionów ludzi na całym świecie, jak i jej praktyczne konsekwencje, które w wielu przypadkach prowadziły do represji, autorytaryzmu i upadku gospodarki.

Komunizm jako system władzy zaistniał po rewolucji październikowej w Rosji w 1917 roku. Przywódcą tego zrywu został W. Lenin, który mimo wielu przeciwności zdobył na czele swoich bolszewików pełnie władzy w tym kraju. W walce o utrzymanie władzy bolszewicy powołali w grudniu 1917 roku Czeka (Ogólnorosyjska Nadzwyczajna Komisja do Walki z Kontrrewolucją i Sabotażem), która zaczęła stosować masowy terror wobec prawdziwych i urojonych przeciwników rewolucji. Na czele tej jednej z najważniejszych instytucji bolszewickich stał Feliks Dzierżyński, który był wielkim organizatorem rewolucyjnego terroru. Ważnym epizodem rewolucji rosyjskiej stała się wojna polsko – rosyjska (w 1920 roku), w której młode państwo polskie zdołało uratować siebie i Europę przed “czerwonym terrorem”.

Ostatecznie komuniści zdołali opanować obszary Rosji carskiej i w 1922 roku proklamowali powstanie pierwszego komunistycznego państwa na świecie pod nazwą – Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Bolszewicy przejmując władze zaczęli wcielać w życie swój program społeczny i gospodarczy. Znacjonalizowali banki, zakłady przemysłowe, duże majątki ziemskie itd., w czasie wojny domowej Lenin ustanowił specjalnym dekretem nowy model gospodarczy zwany “komunizmem wojennym”. Polegał on na bezwzględnym podporządkowaniu wszystkich dziedzin gospodarki wojnie prowadzonej przez bolszewików. Zatem produkcja przemysłowa nastawiona została na cele wojskowe, a żywność była rekwirowano chłopom. Taka polityka gospodarcza spowodowała w Rosji niebywałe szkody, ponieważ zmalała produkcja przemysłowa i rolna co w konsekwencji wywołało głód w miastach.

Po wygranej wojnie domowej komuniści władali krajem niezwykle zniszczony, w którym zmarło na skutek działań wojennych, terroru i głodu kilka milionów ludzi. W 1921 roku na zjeździe partii komunistycznej przyjęto program nowej polityki gospodarczej mającej wydźwignąć kraj z ruiny. Otrzymała ona oficjalną nazwę – Nowa Ekonomia Polityczna (NEP), który zakładał przyzwolenie władz na drobną własność prywatną i znosiła obowiązek przymusowego dostarczania przez chłopów płodów rolnych. Dzięki tej polityce Związek Radziecki bardzo szybko zdołał podnieść się ze zniszczeń i poprawić warunki bytowania wielu mieszkańców.

Ewolucja ideologii komunistycznej

5/5 - (6 votes)

Elementy ideologii komunistycznej (np. dotyczące sprawiedliwości) można spotkać zarówno u Platona, jak i Tomasza z Akwinu. W okresach późniejszych komunizm występował w różnych formach. W XV-XVIII w. przyjmuje postać komunizmu utopijnego, postulującego zniesienie własności prywatnej, likwidację podziału społeczeństwa na bogatych i biednych (prekursorzy: T. Morus, C.H. Saint-Simon, Ch. Fourier).

W XIX w. P. Kropotkin głosi komunizm anarchistyczny, akcentujący absolutną wolność jednostki, zniesienie państwa i wprowadzenie własności kolektywnej – związku wolnych i samorzutnie powstałych stowarzyszeń produkcyjnych.

Ideologia komunistyczna ma swoje korzenie w myśli Karola Marksa i Fryderyka Engelsa. Marx i Engels opracowali teorię historiozoficzną, która zakładała, że rozwój społeczeństwa jest kierowany przez siły ekonomiczne, a klasa robotnicza jest kluczem do rewolucji, która obali kapitalizm i wprowadzi socjalizm.

W ciągu XX wieku ideologia komunistyczna przechodziła wiele zmian i ewolucji. W tym czasie powstało wiele ruchów i organizacji komunistycznych, które wypracowały swoje własne wersje ideologii.

W latach 20. i 30. XX wieku ideologia komunistyczna była bardzo popularna wśród intelektualistów i działaczy społecznych. W ZSRR wprowadzono system socjalistyczny, który miał na celu zastąpienie kapitalizmu nową formą społeczeństwa. Jednocześnie ideologia komunistyczna była rozpowszechniana na całym świecie i powstawały kolejne partie komunistyczne w wielu krajach.

W okresie po II wojnie światowej ideologia komunistyczna zaczęła tracić popularność. Jednym z powodów był fakt, że Związek Radziecki stał się jednym z największych państw autorytarnych na świecie, gdzie prawo do wolności słowa i demokracji były ograniczone. Komunizm zaczął kojarzyć się z reżimem i narzucaniem woli jednostkom.

W latach 60. i 70. XX wieku, ideologia komunistyczna zaczęła ewoluować w kierunku tzw. „eurokomunizmu”, który zakładał, że droga do socjalizmu może być inna dla różnych krajów. W Europie zachodniej powstawały partie komunistyczne, które chciały zjednoczyć koncepcje marksizmu z demokracją i wolnym rynkiem.

Po upadku Związku Radzieckiego w latach 90. XX wieku, ideologia komunistyczna zaczęła tracić na znaczeniu. Państwa, które wprowadziły system socjalistyczny, przechodziły do gospodarki rynkowej, a partie komunistyczne zaczynały przekształcać się w partie socjaldemokratyczne.

Jako całościowa koncepcja teoretyczna, komunizm był dziełem K. Marksa, według którego zbudowanie ustroju komunistycznego jest główną historyczną misją klasy robotniczej. Zadaniem proletariatu miało być zniesienie panowania burżuazji oraz przekształcenie społeczeństwa klasowego w bezklasowe, zorganizowane w formie samorządu powszechnego. Teoretyczne rozważania Marksa uzupełnił W. Lenin, co doprowadziło do powstania koncepcji marksizmu-leninizmu, która jest składową częścią ideologii rewolucyjnej klasy robotniczej, tzw. komunizmu naukowego i podstawą ruchów komunistycznych, które przybrały postać partii komunistycznych. Początkowo zdobyły one władzę w Rosji (1917) i Mongolii (1924), później, zwłaszcza po II wojnie światowej w wielu krajach Europy Środkowej i Wschodniej (m.in. w Polsce, Czechosłowacji, Bułgarii, Rumunii, NRD), Azji (Chiny, Korea Północna, Wietnam), Afryce (Angola, Mozambik), Ameryce Środkowej (Kuba).

W latach 60. i 70. uzyskały też szerokie wpływy polityczne w niektórych krajach Europy Zachodniej (Francja, Włochy). Wszędzie tam, gdzie partie zdobyły władzę, ideologia komunistyczna została przyjęta jako oficjalna, stając się podstawą ustroju komunistycznego, traktowanego często jako odmiana totalitaryzmu. Charakteryzował się on m.in. dominacją partii we wszystkich sferach życia, podporządkowaniem partii ustawodawstwa, zespoleniem aparatu państwowego i partyjnego, stosowaniem przez państwo przymusu i kontroli życia publicznego (cenzura) i prywatnego, upaństwowieniem gospodarki oraz podporządkowaniem polityki interesom ZSRR. Upadek realnego socjalizmu w krajach Europy Środkowej i Wschodniej spowodował załamanie się ruchu komunistycznego i jego marginalizację.

Obecnie, choć ideologia komunistyczna nie cieszy się już taką popularnością, wciąż istnieją ruchy i partie polityczne, które bazują na marksizmie i walczą z nierównościami społecznymi. W niektórych krajach, takich jak Chiny, Kuba i Korea Północna, komunizm nadal jest oficjalną ideologią rządzącą.

Podsumowując, ideologia komunistyczna ewoluowała w ciągu XX wieku, od rewolucji marksizmu-leninizmu w Związku Radzieckim, przez eurokomunizm w Europie Zachodniej, aż do współczesnych ruchów politycznych, które bazują na marksizmie i walczą z nierównościami społecznymi. Pomimo upadku Związku Radzieckiego i pogorszenia się wizerunku komunizmu na świecie, marksistowska krytyka kapitalizmu nadal wywiera wpływ na wiele ruchów społecznych i partie polityczne.

Współczesne ruchy polityczne, które odwołują się do ideologii komunistycznej, koncentrują się na walkach z nierównościami społecznymi, nierównym podziałem bogactwa i klasami społecznymi. Krytykują one również globalizację i wolny rynek, które prowadzą do eksploatacji pracowników i niszczenia środowiska naturalnego. W ramach swojej ideologii, takie ruchy zwykle opowiadają się za państwową kontrolą gospodarki, redystrybucją bogactwa i demokratyzacją systemu politycznego.

Podsumowując, ewolucja ideologii komunistycznej w ciągu XX wieku była skomplikowanym procesem, a samo pojęcie komunizmu jest nadal przedmiotem dyskusji i kontrowersji na całym świecie. Pomimo upadku Związku Radzieckiego, ruchy polityczne i partie, które odwołują się do marksizmu, nadal wywierają wpływ na wiele krajów i walczą z nierównościami społecznymi oraz eksploatacją pracowników. Jednocześnie, ideologia komunistyczna nadal jest krytykowana za brak demokracji i narzucanie woli jednostkom, co wywołuje wiele kontrowersji i sporów w debatach politycznych.