Elementy ideologii komunistycznej (np. dotyczące sprawiedliwości) można spotkać zarówno u Platona, jak i Tomasza z Akwinu. W okresach późniejszych komunizm występował w różnych formach. W XV-XVIII w. przyjmuje postać komunizmu utopijnego, postulującego zniesienie własności prywatnej, likwidację podziału społeczeństwa na bogatych i biednych (prekursorzy: T. Morus, C.H. Saint-Simon, Ch. Fourier).
W XIX w. P. Kropotkin głosi komunizm anarchistyczny, akcentujący absolutną wolność jednostki, zniesienie państwa i wprowadzenie własności kolektywnej – związku wolnych i samorzutnie powstałych stowarzyszeń produkcyjnych.
Ideologia komunistyczna ma swoje korzenie w myśli Karola Marksa i Fryderyka Engelsa. Marx i Engels opracowali teorię historiozoficzną, która zakładała, że rozwój społeczeństwa jest kierowany przez siły ekonomiczne, a klasa robotnicza jest kluczem do rewolucji, która obali kapitalizm i wprowadzi socjalizm.
W ciągu XX wieku ideologia komunistyczna przechodziła wiele zmian i ewolucji. W tym czasie powstało wiele ruchów i organizacji komunistycznych, które wypracowały swoje własne wersje ideologii.
W latach 20. i 30. XX wieku ideologia komunistyczna była bardzo popularna wśród intelektualistów i działaczy społecznych. W ZSRR wprowadzono system socjalistyczny, który miał na celu zastąpienie kapitalizmu nową formą społeczeństwa. Jednocześnie ideologia komunistyczna była rozpowszechniana na całym świecie i powstawały kolejne partie komunistyczne w wielu krajach.
W okresie po II wojnie światowej ideologia komunistyczna zaczęła tracić popularność. Jednym z powodów był fakt, że Związek Radziecki stał się jednym z największych państw autorytarnych na świecie, gdzie prawo do wolności słowa i demokracji były ograniczone. Komunizm zaczął kojarzyć się z reżimem i narzucaniem woli jednostkom.
W latach 60. i 70. XX wieku, ideologia komunistyczna zaczęła ewoluować w kierunku tzw. „eurokomunizmu”, który zakładał, że droga do socjalizmu może być inna dla różnych krajów. W Europie zachodniej powstawały partie komunistyczne, które chciały zjednoczyć koncepcje marksizmu z demokracją i wolnym rynkiem.
Po upadku Związku Radzieckiego w latach 90. XX wieku, ideologia komunistyczna zaczęła tracić na znaczeniu. Państwa, które wprowadziły system socjalistyczny, przechodziły do gospodarki rynkowej, a partie komunistyczne zaczynały przekształcać się w partie socjaldemokratyczne.
Jako całościowa koncepcja teoretyczna, komunizm był dziełem K. Marksa, według którego zbudowanie ustroju komunistycznego jest główną historyczną misją klasy robotniczej. Zadaniem proletariatu miało być zniesienie panowania burżuazji oraz przekształcenie społeczeństwa klasowego w bezklasowe, zorganizowane w formie samorządu powszechnego. Teoretyczne rozważania Marksa uzupełnił W. Lenin, co doprowadziło do powstania koncepcji marksizmu-leninizmu, która jest składową częścią ideologii rewolucyjnej klasy robotniczej, tzw. komunizmu naukowego i podstawą ruchów komunistycznych, które przybrały postać partii komunistycznych. Początkowo zdobyły one władzę w Rosji (1917) i Mongolii (1924), później, zwłaszcza po II wojnie światowej w wielu krajach Europy Środkowej i Wschodniej (m.in. w Polsce, Czechosłowacji, Bułgarii, Rumunii, NRD), Azji (Chiny, Korea Północna, Wietnam), Afryce (Angola, Mozambik), Ameryce Środkowej (Kuba).
W latach 60. i 70. uzyskały też szerokie wpływy polityczne w niektórych krajach Europy Zachodniej (Francja, Włochy). Wszędzie tam, gdzie partie zdobyły władzę, ideologia komunistyczna została przyjęta jako oficjalna, stając się podstawą ustroju komunistycznego, traktowanego często jako odmiana totalitaryzmu. Charakteryzował się on m.in. dominacją partii we wszystkich sferach życia, podporządkowaniem partii ustawodawstwa, zespoleniem aparatu państwowego i partyjnego, stosowaniem przez państwo przymusu i kontroli życia publicznego (cenzura) i prywatnego, upaństwowieniem gospodarki oraz podporządkowaniem polityki interesom ZSRR. Upadek realnego socjalizmu w krajach Europy Środkowej i Wschodniej spowodował załamanie się ruchu komunistycznego i jego marginalizację.
Obecnie, choć ideologia komunistyczna nie cieszy się już taką popularnością, wciąż istnieją ruchy i partie polityczne, które bazują na marksizmie i walczą z nierównościami społecznymi. W niektórych krajach, takich jak Chiny, Kuba i Korea Północna, komunizm nadal jest oficjalną ideologią rządzącą.
Podsumowując, ideologia komunistyczna ewoluowała w ciągu XX wieku, od rewolucji marksizmu-leninizmu w Związku Radzieckim, przez eurokomunizm w Europie Zachodniej, aż do współczesnych ruchów politycznych, które bazują na marksizmie i walczą z nierównościami społecznymi. Pomimo upadku Związku Radzieckiego i pogorszenia się wizerunku komunizmu na świecie, marksistowska krytyka kapitalizmu nadal wywiera wpływ na wiele ruchów społecznych i partie polityczne.
Współczesne ruchy polityczne, które odwołują się do ideologii komunistycznej, koncentrują się na walkach z nierównościami społecznymi, nierównym podziałem bogactwa i klasami społecznymi. Krytykują one również globalizację i wolny rynek, które prowadzą do eksploatacji pracowników i niszczenia środowiska naturalnego. W ramach swojej ideologii, takie ruchy zwykle opowiadają się za państwową kontrolą gospodarki, redystrybucją bogactwa i demokratyzacją systemu politycznego.
Podsumowując, ewolucja ideologii komunistycznej w ciągu XX wieku była skomplikowanym procesem, a samo pojęcie komunizmu jest nadal przedmiotem dyskusji i kontrowersji na całym świecie. Pomimo upadku Związku Radzieckiego, ruchy polityczne i partie, które odwołują się do marksizmu, nadal wywierają wpływ na wiele krajów i walczą z nierównościami społecznymi oraz eksploatacją pracowników. Jednocześnie, ideologia komunistyczna nadal jest krytykowana za brak demokracji i narzucanie woli jednostkom, co wywołuje wiele kontrowersji i sporów w debatach politycznych.