Atak Niemiec na ZSRR miał być skierowany nie tylko przeciwko radzieckim siłom zbrojnym i państwu, ale także przeciw ruchowi komunistycznemu i narodom radzieckim.[1] Rozbicie socjalistycznych ram ustrojowych oraz likwidacja kadry kierowniczej i aktywu partyjnego, komisarzy i inteligencji, miało zburzyć świadomość narodową i zniszczyć resztki własnej państwowości oraz wyeliminować elity inteligencji. Koła polityczne, wojskowe i gospodarcze Rzeszy planowały zniszczenie bolszewizmu i rozbicie Związku Radzieckiego przy użyciu siły militarnej w stosunkowo szybkim czasie. [2]
Zakładano grabież i maksymalną eksploatacje zajętych terenów oraz traktowano wrogów jako mniej wartościowych. Wykorzystywano w tym celu najbardziej brutalny terror. „Taka wojna o wyjątkowej brutalności i stopniu zniszczenia, od samego początku nosząca piętno ludobójstwa, miała zapewnić zdobycie i trwałe opanowanie zajętych obszarów. Było to nawiązanie do polityki ekspansji kolonialnej imperializmu niemieckiego, tym razem na gruncie europejskim, a niedoceniany i pogardzany przeciwnik, uważany za rasowo niższego, o nie wykrystalizowanej świadomości, miał być pozbawiony prawa traktowania jako naród czy federacja narodów i dowolnie objęty eksterminacją”.[3]
Działania te odbywały się pod specjalnym sztandarem ideologicznym, który przygotowywał zadania mające na celu wyeliminowanie narodów niższych rasowo „Zadania te przewidywały „oczyszczenie zdobytych obszarów” i bezlitosne wytępienie wszystkich ideologicznych przeciwników i wrogów rasowych ; zaliczano do nich kryminalistów, elementy asocjalne, komisarzy politycznych, Cyganów, Żydów, elementy obce.”[4]Wojna przeciw Związkowi Radzieckiemu mająca charakter agresji faszyzmów, nie przyniosła oczekiwanych efektów.
Organizacje faszystowskie zaczęły powstawać w ZSRR tuż po wojnie. Przepaski ze swastyką młodzi miłośnicy nazizmu ukrywali pod szkolnym mundurkiem. Pierwsza grupa zwolenników Hitlera w Związku Radzieckim powstała, w środowisku dzieci najwyższych funkcjonariuszy państwowych pod koniec lat czterdziestych. Uczniowie elitarnej szkoły numer 175 imienia Bielińskiego założyli podziemną organizacje o nazwie Czwarta Rzesza. Uczniowie starszych klas bawili się w rząd, przydzielając sobie poszczególne resorty.
Nowe organizacje powstały pod koniec lat pięćdziesiątych i znowu były to grupy uczniów starszych klas. Sądząc z dokumentów, które zachowały się w byłym archiwum Komsomołu, grupki zrzeszały mniej więcej po dziesięć osób. Grupy były niejednolite, należeli do nich zarówno synowie wysokich urzędników państwowych, jak i dzieci z biednych rodzin. Narodowość nie odgrywała żadnej roli. Na przykład w grupie, której istnienie odkryto w Baku, byli Ormianie, Azerowie i Żydzi. Grupy te nosiły fantazyjne nazwy: Organizacja SS-Wiking w Kijowie czy Błękitna Dywizja w Baku.
Podobne kółka istniały również potem. W grudniu 1970 roku w Nikołajewsku ,niejaki Lentariow rozklejał ulotki z tekstem: ”Naszym wodzem jest Adolf Hitler! Heil Hitler!”.[5]
W 1980 roku grupa nazistów, przyszła pod synagogę w Moskwie, aby popatrzeć na żywych Żydów. Organizatorem akcji był Wiktor Jakuszew. W 1981 roku w jednym z podmoskiewskich miasteczek powstała Nowa Robotnicza Nacjonalistyczna Partia Rosji. Na jej czele stanął Aleksiej Wiedienkin.
Wszystkie te ugrupowania istniały w podziemiu, starannie zakonspirowane. Na ulicę wyszły w latach osiemdziesiątych. Pierwsza jawna demonstracja nazistów miała miejsce w mieście Kurgan, 1 listopada 1981 roku, stu młodych ludzi przemaszerowało ulicami, niosąc hasła „Faszyzm, uratuje Rosję!”. Na demonstrację w Moskwie nie trzeba było długo czekać, 20 kwietnia 1982 roku, w dniu urodzin Hitlera, na placu Puszkina zebrała się kilkuosobowa grupka nastolatków ubranych w czarne koszule, ze swastykami na rękawach.[6]
Faszyzm w przedwojennej Rosji był zjawiskiem marginalnym, ale wartym uwagi, zwłaszcza w kontekście zmian społecznych, politycznych i gospodarczych, które miały miejsce po rewolucji październikowej w 1917 roku. Zanim w Rosji utrwaliła się władza bolszewików, w kręgach prawicowych, zarówno monarchistycznych, jak i nacjonalistycznych, pojawiały się idee, które miały pewne podobieństwa do włoskiego faszyzmu. Choć te ruchy nigdy nie zdobyły masowego poparcia i nie rozwinęły się w potężną siłę polityczną, ich istnienie wskazuje na złożoność politycznej sceny Rosji tamtego okresu.
Jednym z głównych elementów, które inspirowały pojawienie się faszyzmu w przedwojennej Rosji, była reakcja na chaos rewolucyjny i wojnę domową. Część rosyjskich konserwatystów, w tym biali generałowie walczący przeciwko bolszewikom, odwoływała się do nacjonalizmu, autorytaryzmu i kultu silnej władzy, co stanowiło bliskie echo faszystowskiej retoryki. Włodzimierz Wężyński i inni rosyjscy myśliciele monarchistyczni uważali, że Rosja potrzebuje silnej ręki, aby przywrócić porządek i odbudować dawną wielkość imperium. Często przywoływali idee o odrodzeniu rosyjskiej państwowości opartej na autorytarnym, narodowym przywództwie, które w pewnym stopniu przypominało włoski model Mussoliniego.
Ruchy faszystowskie w przedwojennej Rosji były także odpowiedzią na gwałtowne zmiany społeczne. Przemiany wywołane rewolucją bolszewicką doprowadziły do rozbicia dawnych elit, a wielu arystokratów i przedstawicieli inteligencji zostało zmuszonych do emigracji. Wśród tych grup, które osiedliły się głównie w Europie Zachodniej, pojawiły się idee faszystowskie, choć głównie w formie antybolszewickiego nacjonalizmu i antysemityzmu. W rosyjskiej diasporze powstały organizacje takie jak Rosyjski Związek Faszystów, założony w 1931 roku przez Konstantina Rodzajewskiego, który miał swoją siedzibę w Mandżurii. Ruch ten odwoływał się do rosyjskiej tożsamości narodowej, kultu silnego przywództwa i nienawiści do komunizmu, a także do teorii rasowych, w tym antysemityzmu.
Jednakże, ruchy faszystowskie w Rosji i wśród emigrantów nigdy nie osiągnęły masowej popularności ani realnej władzy. Główne siły polityczne w przedwojennej Rosji, zarówno w kraju, jak i na emigracji, były zdominowane przez bolszewików oraz bardziej umiarkowane ruchy demokratyczne i konserwatywne. Faszyzm w Rosji nie miał solidnych podstaw ideologicznych ani społecznych, które mogłyby doprowadzić do jego szerokiego rozwoju, jak miało to miejsce we Włoszech lub Niemczech.
Pomimo tego marginalnego znaczenia, warto zauważyć, że idee faszystowskie w przedwojennej Rosji odzwierciedlały głębsze frustracje związane z destabilizacją społeczną, rozbiciem dawnego porządku i walką o nową tożsamość narodową. Faszyzm w tym kontekście był bardziej wyrazem tęsknoty za utraconym autorytarnym systemem rządów niż próbą zbudowania nowego, rewolucyjnego porządku społecznego. Dla wielu rosyjskich nacjonalistów faszyzm stanowił swoistą odpowiedź na kryzys tożsamościowy, który wynikał z upadku monarchii i chaosu rewolucyjnego.
Chociaż faszyzm nigdy nie zdobył szerokiego poparcia w przedwojennej Rosji, jego istnienie wskazuje na skomplikowany i zróżnicowany charakter rosyjskiej polityki tamtego okresu. Wśród różnych grup emigracyjnych i wewnętrznych przeciwników bolszewizmu istniała pewna fascynacja modelem faszystowskim, jednak w praktyce ruch ten nie miał większego wpływu na kształtowanie przyszłości Rosji ani na późniejsze wydarzenia w Europie Wschodniej. Dopiero po upadku Związku Radzieckiego pewne skrajnie prawicowe grupy nawiązywały do przedwojennych faszystowskich idei, ale nigdy nie osiągnęły one kluczowego znaczenia w polityce rosyjskiej.
[1] http://wiem.onet.pl/wiem/010d3e.htmlKomunizm z dnia 17.VI.2003
[2] http://pl.wikipedia.org/wiki/Bolszewicyzm z dnia 17.VI.2003
[3] Cz. Madajczyk. Charakter wojny Trzeciej Rzeszy przeciw Związkowi Radzieckiemu jako państwu socjalistycznemu i metody okupacji części jego terytorium. Faszyzm i okupacje 1938-1945, Poznań 1983, s. 551-552.
[4] Cz. Madajczyk. Charakter wojny Trzeciej Rzeszy przeciw Związkowi Radzieckiemu jako państwu socjalistycznemu i metody okupacji części jego terytorium. Faszyzm i okupacje 1938-1945, Poznań1983, s. 557
[5] http://haggard.w.interia.pl/faszyzm.htmlRosja z dnia 17.VI.2003
[6] www.kasstor26.webpark.pl z dnia 10.II.2003