Do organów władzy państwowej konstytucja zaliczała: Sejm – jako najwyższy organ przedstawicielski, Radę Państwa oraz rady narodowe – jako terenowe organy przedstawicielskie. Organy te charakteryzowały się kilkoma wspólnymi cechami: były to organy wybieralne, pochodzące z wyborów, posiadały tym samym przedstawicielski charakter, były nadrzędne w stosunku do wszystkich innych ogniw mechanizmu państwowego, posiadały one uprawnienia prawodawcze, były kolegialne (nie było żadnego jednoosobowego organu władzy państwowej), oraz były to organy wybierane na określoną kadencję. Drugą grupę stanowiły organy administracji państwowej. Była to grupa bardzo liczna i najbardziej rozbudowana. Nie wszystkie organy z tej grupy znajdowały regulację w konstytucji, większość działała na podstawie ustaw zwykłych.
Do tych wymienionych w ustawie zasadniczej zaliczono: Radę Ministrów, czyli Rząd, prezesa Rady Ministrów, a także ministrów oraz terenowe organy administracji państwowej, czyli prezydia rad narodowych. Jak i w poprzedniej grupie organy te miały kilka wspólnych cech: były to organy wykonawcze, powołane do prowadzenia działalności wykonawczej i organizatorskiej, nie pochodziły z wyborów, nie miały charakteru przedstawicielskiego, były powołane przez organy władzy państwowej, były podporządkowane odpowiednim organom władzy państwowej przed którymi ponosiły odpowiedzialność i mogły być przez nie odwoływane, także działały na podstawie norm prawnych pochodzących od organów władzy, nie były to organy kadencyjne, były albo kolegialne, albo jednoosobowe. Grupa organów sądowych została powołana do wymierzania sprawiedliwości.
W skład tej grupy wchodziły sądy powszechne i sądy szczególne. Ich specyfika polega na tym, że nie są one powołane do reprezentowania społeczeństwa – co odróżnia je od organów władzy państwowej, ale i nie prowadzą one działalności wykonawczo-zarządzającej – co odróżnia je z kolei od organów administracji państwowej. Zostały one powołane do wymierzania sprawiedliwości. W tym celu zbudowane zostały w oparciu o zasady szczególne, z których czołową jest zasada niezawisłości. Oznacza ona, że w zakresie orzekania sądy działają niezależnie od innych organów państwa i wyłącznie na podstawie ustaw. Do czwartej grupy zaliczona została prokuratura, działająca od 1950 roku jako odrębny pion organizacyjny. Została on określona jako organ powołany do strzeżenia praworządności i ścigania przestępstw.
Naczelnym organem władzy państwowej konstytucja ustanawiała Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej – jako „najwyższego wyraziciela” woli ludu pracującego miast i wsi, urzeczywistniającego suwerenne prawa narodu (art. 15). Do jego kompetencji należało uchwalanie ustaw oraz sprawowanie kontroli nad działalnością innych organów władzy i administracji państwowej. Sejm wybierał ze swojego grona Marszałka, wicemarszałków i komisje. Obrady Sejmu były jawne, chyba że dobro państwa wymagało utajnienia obrad (art. 18). Sejm uchwalał narodowe plany gospodarcze na okresy kilkuletnie, oraz uchwalał corocznie budżet państwa (art. 19). Inicjatywa ustawodawcza przysługiwała Radzie Państwa, Rządowi i posłom. Ustawy uchwalone przez Sejm podpisywał Przewodniczący Rady Państwa i jej Sekretarz (art. 20). Sejm był wybierany na okres czterech lat.
Wybory do Sejmu oraz do rad narodowych były powszechne, równe, bezpośrednie i odbywały się w głosowaniu tajnym (art. 80). Miało zapewnić to przedstawicielski charakter tego organu, jednak unormowania prawne jak i praktyka wyborcza sprawiły, że sposób wyboru Sejmu odbiegał od zasad stosowanych w państwach demokratycznych. Według ordynacji wyborczej z 1952 roku kandydatów na posłów zgłaszano w okręgach wyborczych w liczbie równej mandatom przypadającym na dany okręg (tylu kandydatów ile mandatów). Zatem rola wyborcy, którego wpływ na skład list kandydatów był już ograniczony istniejącym systemem partyjnym i jedną listą kandydatów firmowana przez Front Narodowy[1], była zminimalizowana. Mógł on albo poprzeć listę i program, albo go odrzucić. W rzeczywistości o składzie Sejmu decydował nie głos elektoratu, ale aparat partyjny, od którego zależał skład list kandydatów na posłów.
Drugim z organów władzy państwowej była Rada Państwa, wybierana z grona posłów, na pierwszym posiedzeniu Sejmu. W jej skład wchodzili: Przewodniczący Rady Państwa, czterej jego zastępcy, Sekretarz Rady Państwa i dziewięciu członków – czyli razem 15 osób. Marszałek Sejmu i jego zastępcy mogli być wybrani do Rady Państwa tylko jako zastępcy Przewodniczącego lub jako członkowie (art. 24). Kadencja Rady Państwa trwała do wyboru kolejnej, wybranej przez nowy Sejm.
Katalog konstytucyjnych funkcji Rady Państwa (art. 25) obejmował: zarządzanie wyborów do Sejmu, zwoływanie sesji Sejmu, ustalanie powszechnie obowiązującej wykładni ustaw, wydawanie dekretów z mocą ustawy, mianowanie i odwoływanie pełnomocnych przedstawicieli Polskiej rzeczpospolitej Ludowej w innych państwach, przyjmowanie listów uwierzytelniających i odwołujące akredytowanych przy Radzie Państwa przedstawicieli dyplomatycznych innych państw, ratyfikację i wypowiadanie umów międzynarodowych, obsadzanie stanowisk cywilnych i wojskowych – przewidzianych ustawami, nadawanie orderów, odznaczeń i tytułów honorowych, stosowanie prawa łaski, oraz wykonywanie innych funkcji, przewidzianych dla Rady Państwa w Konstytucji lub przekazanych jej przez ustawy.
Rada państwa sprawowała zwierzchni nadzór nad radami narodowymi (art. 27). Mogła wprowadzić stan wojenny na części lub na całym terytorium Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, jeżeli wymagał tego wzgląd na obronność lub bezpieczeństwo państwa. Z tych samych względów Rada Państwa mogła ogłosić powszechna mobilizację (art. 28). Zakres kompetencji stale ulegający poszerzeniu, pokrywał się z uprawnieniami jej poprzedniczki z małej konstytucji z 1947 roku, oraz z kompetencjami urzędu prezydenta zlikwidowanego w 1952 roku.
Drugą grupę stanowiły naczelne organy administracji państwowej. Konstytucja zaliczała do niej Radę Ministrów w składzie:, Prezes Rady Ministrów jako przewodniczący, wiceprezesi Rady Ministrów, ministrowie, przewodniczących komisji i komitetów pełniących funkcje naczelnych organów administracji państwowej (m.in. Państwowa Komisja Planowania Gospodarczego).
Dominującą pozycję w tej grupie zajmowała powoływana i odwoływana przez Sejm – Rada Ministrów. Pomimo, że Konstytucja w art. 30 określała ją jako: „(…) naczelny wykonawczy i zarządzający organ władzy państwowej” nie znalazła się w grupie naczelnych organów władzy państwowej. Rada Ministrów odpowiadała i zdawała sprawę ze swojej działalności przed Sejmem, lub gdy nie obradował przed Radą Państwa.
Do kompetencji Rady Ministrów konstytucja w art. 32 zaliczała: koordynację działalności ministerstw i innych podległych organów oraz nadawanie kierunku ich pracy, uchwalanie corocznie i przedstawianie Sejmowi projektu budżetu państwa, uchwalanie i przedstawianie Sejmowi projektu narodowego planu gospodarczego na okres kilkuletni, uchwalanie rocznych narodowych planów gospodarczych, zapewnienie wykonywania ustaw, czuwanie nad wykonaniem narodowego planu gospodarczego i budżetu państwa, przedstawianie Sejmowi corocznych sprawozdań z wykonania budżetu państwa, zapewnienie ochrony porządku publicznego, interesów państwa i praw obywateli, wydawanie rozporządzeń i podejmowanie uchwał (na podstawie ustaw i w celu ich wykonywania) oraz czuwanie nad ich wykonaniem, sprawowanie ogólnego kierownictwa w dziedzinie stosunków z innymi państwami, sprawowanie ogólnego kierownictwa w dziedzinie obronności kraju i organizacji sił zbrojnych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz określanie corocznie kontyngentu obywateli powoływanych do czynnej służby wojskowej, kierowanie pracą prezydiów rad narodowych. Rada Ministrów była przede wszystkim organem politycznym, spełniającym kluczową rolę w dziedzinie polityki państwa.
Określony w konstytucji mechanizm ustrojowy zakładał podległość Rady Ministrów wobec Sejmu, a także Rady Państwa. Założenia te uległy w praktyce daleko idącym deformacjom. Znalazło to wyraz już w listopadzie 1952 roku, w trakcie powoływania rządu na pierwszej sesji nowo obranego Sejmu. Przedkładając wniosek dotyczący obsady stanowiska premiera, członek Biura Politycznego KC PZPR tak uzasadniał zgłoszenie kandydatury B. Bieruta – iż w systemie ustrojowym państwa centralną pozycję zajmuje rząd, na którym spoczywa główna odpowiedzialność za państwo. W tej sytuacji wydaje się być w pełni uzasadnione, by stanowisko premiera objęła osoba zajmująca kluczową rolę w partii. Tak więc przywódcy PZPR nie wysuwano na ani na stanowisko Marszałka Sejmu, ani przewodniczącego Rady Państwa, lecz na urząd premiera. Już ten fakt wskazywał, jaka obowiązywała wówczas filozofia rządzenia państwem i jak znacznie odbiegała ona od modelu konstytucyjnego sprawowania władzy.
Do trzeciej grupy tj. terenowych organów władzy państwowej ustawa zasadnicza zaliczała rady narodowe. Rady narodowe wybierane były przez ludność, w wyborach powszechnych i bezpośrednich, na okres trzech lat. Ich celem było: wyrażanie woli ludu pracującego oraz rozwijanie jego inicjatywy twórczej i aktywności w celu pomnażania sił, dobrobytu i kultury narodu (art. 35), umacnianie więzi władzy państwowej z ludem pracującym miast i wsi, przyciągając coraz szersze rzesze ludzi pracy do udziału w rządzeniu państwem (art. 36). Do ich zadań należało: kierowanie w swoim zakresie działalnością gospodarczą, społeczną i kulturalną, wiążąc potrzeby terenu z zadaniami ogólnopaństwowymi, dbanie o utrzymanie porządku publicznego i czuwanie nad przestrzeganiem praworządności ludowej, ochrona własności społecznej, zabezpieczanie praw obywateli oraz współdziałanie w zakresie obronności i bezpieczeństwa państwa. Rady Narodowe uchwalały terenowe plany gospodarcze oraz budżety terenowe. Organami wykonawczymi i zarządzającymi rad narodowych były wybierane przez nie prezydia. Prezydium rady narodowej podlega radzie narodowej, która je wybrała, oraz prezydium rady narodowej wyższego stopnia. Szczegółowy skład oraz zakres i tryb działalności rad narodowych i ich organów określała osobna ustawa.
Ostatnią grupę organów państwa stanowił sąd i prokuratura. Wymiar sprawiedliwości sprawował: Sąd Najwyższy, sądy wojewódzkie, sądy powiatowe i sądy szczególne. Ich ustrój, właściwości oraz postępowanie określały osobne ustawy. Sąd Najwyższy był naczelnym organem sądowym i sprawował nadzór nad działalnością wszystkich innych sądów w zakresie orzekania. Był wybierany przez Radę Państwa na okres pięciu lat. Konstytucja stwierdzała w art. 52, że sędziowie są niezawiśli i podlegają tylko ustawom. Sędziowie i ławnicy ludowi byli wybierani.
Tryb wyboru oraz kadencję sędziów i ławników sądów wojewódzkich i powiatowych, jak również tryb powoływania sędziów sądów szczególnych określała osobna ustawa. Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej miał według konstytucji strzec praworządności ludowej, czuwać nad ochroną własności społecznej, zabezpieczać poszanowanie praw obywateli oraz czuwać w szczególności nad ściganiem przestępstw godzących w ustrój, bezpieczeństwo i niezawisłość Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Prokurator Generalny był powoływany i odwoływany przez Radę Państwa. Tryb powoływania i odwoływania prokuratorów podległych, jak i zasady organizacji i postępowania organów prokuratury określała osobna ustawa.
[1] Front Narodowy: instytucja społeczno-polityczna utworzona w 1952 roku, obejmowała partie polityczne, związki zawodowe i inne organizacje społeczne. Podporządkowana była PZPR i realizowała jej cele polityczne. Sprawowała patronat nad ogólnopaństwowymi i lokalnymi akcjami społecznymi m.in. budowy szkół. Po 1956 roku przekształcona na Front Jedności Narodu. Działalnością kierowała Ogólnopolska Komisja, której przewodniczącym był zwykle przewodniczący Rady Państwa lub jego zastępca. W 1983 roku Front Jedności narodu został rozwiązany, a jego kontynuacje stanowił Patriotyczny Ruch Odrodzenia Narodowego.