Fundusze strukturalne i wsparcie regionów opóźnionych w rozwoju przed 2000 rokiem

Oceń tę pracę

Fundusze Strukturalne

Fundusze Strukturalne są w pewnym sensie emanacją polityki rozwojowej poszczególnych państw członkowskich, oczywiście w uzgodnieniu z Unią Europejską. Kraj członkowski w dominującej mierze określa na co przeznaczy środki wspólnotowe z Funduszy. Oprócz interesów dalszego rozwoju, reprezentowanych przez rząd, i parlament danego kraju oraz finansowanych w ramach Funduszy Strukturalnych, istnieją też pewne interesy, które mogą mieć charakter ponadnarodowy i dotyczyć Unii Europejskiej jako całości.

W celu realizacji tych celów, które mogą wynikać niekoniecznie z interesów poszczególnych krajów członkowskich, a mogą się przyczyniać do modernizacji infrastruktury gospodarczej Unii jako całości, przeznacza się dodatkowo 1% środków Funduszy Strukturalnych na programy proinnowacyjne. Zakłada się, że z tych środków na wniosek Unii Europejskiej i pod jej kontrolą finansowane są takie programy, które najprawdopodobniej nie byłyby finansowane przez poszczególne kraje członkowskie.

Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (Fonds Europeen de developpement regional – FEDER) ma za zadanie redukcję dysproporcji w rozwoju między regionami Wspólnoty.

Europejski Fundusz Socjalny (Fonds Social Europeen – FSE) przeznaczony jest na poprawę możliwości zatrudnienia we Wspólnocie.

Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnych, sekcja „Orientacji” (Fonds Europeen d’Orientation et de Garantie Agricol – FEOGA) uczestniczy z jednej strony we wspieraniu krajowych programów pomocy a z drugiej w rozwoju i zróżnicowaniu rejonów rolniczych Wspólnoty.

Od 1993 roku dochodzi Instrument Finansowy Wspierania Rybołówstwa (Instrument Financier d’Orientation de la Peche – IFOP), wspierający restrykturyzację sektora rybołówstwa.

Środki finansowe Funduszy Strukturalnych na okres 1994-1999 wyniosły 154,5 miliarda ECU (w cenach z 1994 r.): co stanowi około jedną trzecią budżetu Wspolnoty, wynoszącego od 1,2% PKB Unii do 1,27% w roku 1999. Ten niemały wysiłek finansowy pozostaje skromnym w stosunku do środków wyłożonych na szczeblu krajowym przez kraje członkowskie. Swiadczy on tymczasem o natężeniu zadań do wykonania w celu osiągnięcia kohezji ekonomicznej i społecznej. Aktualnie działania Funduszy Strukturalnych obejmują około połowy populacji Wspolnoty.

Cele Funduszy Strukturalnych UE

Polityka regionalna Unii Europejskiej ma prowadzić do zrównania poziomu gospodarczego, wszędzie tam, gdzie odbiega on od „średniej europejskiej”.

W początkowym okresie rola Wspólnoty ograniczała się głównie do koordynowania polityk regionalnych państw członkowskich, w szczególności do eliminowania ewentualnych wypaczeń powstających na tle konkurencji o unijne subwencje.

Dziś podstawowym celem stymulowania rozwoju regionalnego we wszystkich krajach Unii Europejskiej jest promowanie inwestycji produkcyjnych oraz – w mniejszym stopniu – tworzenie infrastruktury dla wspomagania przedsiębiorczości.

Dla realizacji swych działań interwencje funduszy są skoncentrowane wokół ograniczonej liczby celów priorytetowych. W okresie 1994 – 1999 podstawowe cele stanowią:

Cel 1: rozwój i dostosowanie strukturalne regionów opóźnionych w rozwoju,

Cel 2: konwersja całych regionów, lub ich części dotkniętych poważnym załamaniem przemysłu,

Cel 3: walka z długotrwałym bezrobociem, dokształcanie zawodowe młodzieży i integracja osób skazanych na wykluczenie z rynku pracy. Promocja równości szans dla mężczyzn i dla kobiet na rynku pracy,

Cel 4: adaptacja pracowników do zmian przemysłowych i ewolucji systemów produkcji,

Cel 5: rozwój obszarów wiejskich, w tym

Cel 5a: adaptacja struktur rolniczych w ramach reformy Wspólnej Polityki Rolnej (Politique Agricole Comune – PAC), modernizacja i restrukturyzacja rybołówstwa,

Cel 5b: rozwój i dostosowanie strukturalne obszarów wiejskich,

Cel 6: rozwój i dostosowanie strukturalne regionów mających gęstość zaludnienia ekstremalnie niską.

Cele 1, 2 i 5b maja charakter specyficznie regionalny, dotyczą w określonej mierze pewnych regionów, lub części regionów. Przeciwnie, Cele 3, 4 i 5a pokrywają całość terytorium Wspólnoty.

Cel 1

Przynależność regionów do Celu nr 1 ( regiony opóźnione w rozwoju)

Reglamentacja określająca warunki kwalifikacji do Celu 1 : regiony NUTS stopnia II w których PKB na mieszkańca jest, na podstawie środków trzech ostatnich lat, niższy od 75% średniej Wspólnoty. Tymczasem przewiduje on rozciągnięcie kryteriów przynależności dla pewnych regionów w których PKB jest bliski 75 % średniej wspólnotowej, lecz dla których istnieją poważne przyczyny by zaliczyć je do Celu 1. Do Celu 1 na okres 1994 – 1999 zaliczone zostały regiony:

  • cała Grecja,
  • cała Portugalia,
  • cała Irlandia,
  • w Belgii: prowincja Hainaut,
  • w Niemczech: pięć nowych Landów ( Brandenburg, Sachsen, Sachsen-Anhalt, Mecklenburg-Vorpommern, Thüringen) i Berlin Wschodni,
  • w Hiszpanii: Andalucia, Asturias, Cantabria, Castilla y León, Castilla-La Mancha, Ceuta y Melilla, Comunidad Valenciana, Extremadura, Galicia, Canarias, Múrcia,
  • we Francji: Departamenty Zamorskie, Corse i obrzeża Valenciennes, Douai i Avesnes ( z powodu styczności również Hainaut belgijskie)
  • we Włoszech: Ambruzzo ( w trzyletnim okresie przejściowym, od 1 stycznia 1994 do 31 grudnia 1996), Basilicata, Calabria, Campania, Molise, Puglia, Sardegna, Sicilia,
  • w Holandii: Flevoland,
  • w Wielkiej Brytanii: Northern Ireland, Merseyside, Highlands and Islands Enterprise Area.

Co do regionów zaliczonych do celów 1 i 2 to odpowiednie kraje członkowskie przedkładają Komisji Europejskiej swoje plany rozwoju regionalnego.

Plany dla regionów przynależnych do Celu 1 formułuje się na okres sześcioletni, a dla regionów zakwalifikowanych do Celu 2, plany obejmują trzy lata. W obydwu przypadkach plany mogą być corocznie aktualizowane.

Komisja dokonuje oceny otrzymanych planów i innych wymienionych powyżej elementów co do ich zgodności z treścią celów. Na podstawie wszystkich planów, Komisja formułuje w ścisłym porozumieniu z zaangażowanymi państwami Ramowy Plan Wsparcia (Cadre Communautaire d’Appuis – CCA) wspólnotowych operacji strukturalnych.
Cel pierwszy w latach 1994-1999 obejmował 92,151 miliona mieszkańców Europy 15 (w tym od 1995 r. prowincja austriacka Burgeland), co stanowi 25 % populacji UE.

Co oznacza terytorialne skupienie pomocy

Dawny cel pierwszy opierał się na rozpoznaniu regionów, w których poziom rozwoju pozostawał wyraźnie niższy od średniego. Przytoczone listy terytoriów i zasady kwalifikacji dotyczą wskazanego okresu. Ich sens gospodarczy polegał na skupieniu wsparcia tam, gdzie ograniczenia miały charakter wzajemnie powiązany. Słabsza infrastruktura mogła utrudniać inwestycje, niewielka liczba przedsiębiorstw ograniczać zatrudnienie, a niskie dochody zmniejszać możliwości finansowania usług publicznych.

Wskaźnik produktu na mieszkańca umożliwia porównanie ogólnego poziomu aktywności gospodarczej, ale nie opisuje samodzielnie wszystkich potrzeb. Dwa regiony o podobnej wartości wskaźnika mogą różnić się strukturą wieku, dostępnością transportu i rodzajem zatrudnienia. Dlatego ustalenie kwalifikacji terytorium nie zastępuje przygotowania strategii. Pierwsze odpowiada na pytanie o miejsce w systemie pomocy, drugie o to, jakie działania są odpowiednie dla konkretnych warunków.

Można wyobrazić sobie dwa obszary o zbliżonych dochodach. W pierwszym istnieją zakłady, które potrzebują lepszych połączeń transportowych i nowych kompetencji pracowników. W drugim osadnictwo jest rozproszone, a podstawowym ograniczeniem pozostaje dostęp do usług. Przeniesienie identycznego zestawu projektów między tymi obszarami mogłoby przynieść odmienne rezultaty. Wspólna kategoria wsparcia nie oznaczała więc identycznej recepty rozwojowej. Uzasadnienie programu powinno wynikać z diagnozy, a nie wyłącznie z formalnej przynależności.

Program zamiast przypadkowego zbioru inwestycji

Plan wieloletni pozwala określić związki między zadaniami, ale wymaga również wyboru. Nie każda lokalna potrzeba musi mieć to samo znaczenie dla zmiany sytuacji gospodarczej. Gdy zasoby są ograniczone, trzeba wskazać działania usuwające najważniejsze bariery oraz wyjaśnić, dlaczego otrzymują pierwszeństwo. Samo zestawienie wszystkich oczekiwań mieszkańców i instytucji nie tworzy jeszcze strategii. Potrzebny jest czytelny związek między rozpoznanym problemem, wydatkiem i oczekiwanym rezultatem.

Znaczenie ma także zdolność do późniejszego korzystania z efektów inwestycji. Budynek przeznaczony na usługi dla przedsiębiorców wymaga personelu, oferty i zainteresowania użytkowników. Jeżeli przygotowanie tych elementów nie towarzyszy budowie, nowa infrastruktura może pozostać słabo wykorzystana. Analiza powinna więc obejmować nie tylko możliwość sfinansowania obiektu, ale również warunki jego działania. Rozwój regionu nie jest prostą sumą wartości oddanych środków trwałych.

Warto odróżniać wielkość transferu od zmiany dystansu rozwojowego. Region może otrzymać znaczące środki i poprawić własne wyniki, a mimo to nie zbliżyć się do średniej, jeżeli inne obszary rozwijają się szybciej. Taka sytuacja nie dowodzi automatycznie nieskuteczności każdej inwestycji. Pokazuje potrzebę oceny zarówno bezwzględnej poprawy warunków, jak i zmian względnej pozycji. Obie miary odpowiadają na inne pytania o rezultat pomocy.

Historyczny model celu pierwszego pozwala zatem zrozumieć różnicę między zakwalifikowaniem regionu a przygotowaniem dobrego programu. Kryterium terytorialne wskazywało obszar interwencji, natomiast skuteczność zależała od doboru projektów, współpracy instytucji i trwałego wykorzystania efektów. Lista regionów jest punktem wyjścia do analizy, a nie pełnym wyjaśnieniem ich późniejszych dróg rozwoju.

Dodaj komentarz