Austria jest członkiem GATT od 1951 roku [Jeżeli nie zaznaczono inaczej, poniższe informacje pochodzą z: Trade Policy Review Mechanism, Austria, GATT Document CIRMlS/19A, Geneva, 8 November 1991.]. Podpisała wszystkie kodeksy Rundy Tokijskiej z 1979 r., ale w 1985 r. wystąpiła z Międzynarodowego Porozumienia Mleczarskiego [porozumienia Rundy Tokijskiej GATT, zakończonej w połowie 1979 r., w odniesieniu do towarów obejmują: Porozumienia w sprawie barier technicznych w handlu, w sprawie zakupów rządowych, tzw. Kodeks Antydumpingowy, tzw. Kodeks Antysubwencyjny, Porozumienia w sprawie procedur licencjonowania importu, w spawie mięsa wołowego, artykułów mleczarskich a także lotnictwa cywilnego.].
Od 1960 r., tj. od wejścia w życie układu powołującego EFTA, znaczna część handlu zagranicznego Austrii jest prowadzona na warunkach preferencyjnych. Na początku lat dziewięćdziesiątych ponad ¾ całego importu odbywało się na warunkach preferencyjnych, głównie w ramach strefy wolnego handlu wyrobami przemysłowymi miedzy krajami EFTA a krajami Wspólnoty Europejskiej – ok. 70% globalnego importu. Stawki KNU były więc raczej wyjątkiem, a nie regułą.
Austriacki system handlowy odnoszący się do krajów nie będących członkami WE i EFTA różnicuje warunki importu z tych krajów. I tak np. Austria utrzymuje nadal kwoty na niektóre produkty importowane z Japonii, a system nadzoru cen importowych dyskryminował do niedawna import z krajów Europy Środkowej i Wschodniej [Portret naszej…, op. cit., s. 13.].
Podobnie jak pozostałe kraje EFTA, Austria również prowadzi odmienną politykę wobec importu artykułów rolnych i wyrobów przemysłowych. Import tych ostatnich ma możliwość konkurowania z krajową produkcja, natomiast produkcja rolna jest silnie chroniona i w dużej mierze odizolowana od rynku światowego.
Rolnictwo jest chronione przez system wsparcia wewnętrznego, który obejmuje subsydia produkcyjne, federalne i regionalne, wsparcie marketingowe oraz kwoty produkcyjne. Środki te są uzupełniane dużą ilością restrykcyjnych narzędzi stosowanych na granicy, które obejmują m.in. licencje importowe (także eksportowe), kwoty importowe, zmienne opłaty wyrównawcze wysokie cła (prawie wyłącznie specyficzne), minimalne ceny importowe, restrykcje sezonowe. Niektóre środki polityki handlowej, dotyczące zwłaszcza owoców i warzyw w sezonie oznaczają praktycznie zakaz importu. Protekcjonizm rolny Austrii doprowadził do wzrostu samowystarczalności na podstawowe artykuły rolne z około 100% w latach siedemdziesiątych do 110% w 1989 r.
Głównymi partnerami Austrii są państwa członkowskie Wspólnoty Europejskiej. W roku 1990 przypadało na nie prawie 65% austriackiego eksportu i 68% importu. Stosunki z WE ulegają systematycznie zacieśnieniu. W roku 1989 Austria złożyła wniosek o członkostwo we Wspólnocie, wychodząc z założenia, że pozostawanie poza WE – w warunkach budowy jednolitego rynku europejskiego – przyniesie wiele niekorzyści, jak np. Pogorszenie terms of trade i zmniejszenie atrakcyjności kraju jako miejsca lokat kapitału obcego [Według WIFO przystąpienie do WE powinno dać Austrii w efekcie wzrost GDP o 2,5 do 3,5% rocznie w ciągu sześciu lat, podczas gdy pozostanie poza WE dałoby wzrost GDP tylko o 1,5% rocznie (dane cyt. za: Trade Policy Review… op. cit., s. 25).]. Od tego czasu przyspieszono dostosowanie regulacji handlowych do tych, które istnieją we Wspólnocie. Dotyczyło to m.in. poprawy ochrony interesów konsumentów, zaostrzenia kryteriów subsydiów, liberalizacji przepisów walutowych.
Przystąpienie do WE i przyjęcie wspólnej taryfy celnej WE spowoduje m.in. obniżenie stawek celnych w Austrii, ze względu na to, że przeciętne cła są niższe we Wspólnocie przeciętnie o około 3 punkty procentowe. Pociągnie to za sobą także istotne zmiany wielu innych instrumentów polityki handlowej, w tym licencji eksportowych i importowych, systemu nadzoru cen importowych, kwot importowych itp.
Środki ochrony produkcji krajowej.
Cła [Wszystkie dane za: Europejska…, op. cit., s. 52 Por. też: "Eurostat".]
Głównym instrumentem regulacji importu wyrobów nierolniczych do Austrii (z obszaru spoza EFTA i WE) są cła. W roku 1988 średnia ważona stawka celna w imporcie (bez ropy) wyniosła 11,5% (średnie nieważone cło importowe wynosiło 10,7%). Była to stawka dość wysoka w porównaniu z innymi krajami (średnia nieważona dla WE wyniosła w tym samym roku – wg szacunków Sekretariatu GATT – 7,3%, w Szwajcarii – 2,8%, w Szwecji – 4,7%, Norwegii – 5,7%, i w Finlandii – 7,8% ). Średnia ta nie odzwierciedla jednak prawidłowo obciążenia celnego zagranicznych towarów, ponieważ nie uwzględnia ekwiwalentu wartościowego ceł specyficznych, obejmujących ok.6% importu. Artykuły rolne są ponadto obciążone wieloma innymi ograniczeniami.
W taryfie celnej przeważają stawki ustalane od wartości (ad valorem), ale relatywnie duży jest – w porównaniu z innymi krajami – udział stawek specyficznych (ustalanych od wagi towaru); występują także cła mieszane oraz zmienne. W 1988 r. 20% wszystkich pozycji taryfowych korzystało z bezcłowego dostępu do rynku austriackiego,57% pozycji było objętych stawkami KNU ad valorem, 14% cłami specyficznymi, 6% – cłami kombinowanymi, a 2% – cłami zmiennymi. Cła inne niż ad valorem mają zastosowanie głównie do importu rolnego. Wobec tych towarów stosowane są także sezonowe cła – na warzywa i owoce rosnące w kraju.
Austriacka taryfa celna ma 2 kolumny stawek. W pierwszej są trzy rodzaje stawek stawki „normalne” (powszechne), stawki GATT oraz cła stosowane na zasadzie czasowych koncesji, udzielonych przez Austrię wyprzedzająco w ramach rokowań Rundy Urugwajskiej (rokowania te nie zostały jeszcze zakończone). Stawki normalne to cła autonomiczne ustanowione w 1988 r. wraz z przejściem Austrii z klasyfikacji towarów w handlu zagranicznym wg CCCN na nomenklaturę HS. Stawki GATT są zdefiniowane jako stawki związane w wyniku wielostronnych rokowań handlowych z partnerami. Są one stosowane wobec importu z krajów stron GATT (z wyjątkiem WE i EFTA) oraz z krajów, z którymi Austria zawarła bilateralne porozumienia o KNU (Bułgaria, Chiny, Ekwador, były ZSRR).
W kolumnie drugiej austriackiej taryfy celnej występują dwa rodzaje stawek preferencyjnych: wobec towarów pochodzących z WE i innych krajów EFTA oraz wobec towarów korzystających z preferencji w ramach GSP.
Stawki celne na wyroby przemysłowe są w większości przypadków liczone od wartości. Ich poziom jest dość zróżnicowany. W roku 1988 około 24% importu nie podlegało ocleniu. Stawki od 5% do 10% dotyczyły 18% importu dokonywanego na warunkach KNU, stawki 0,1% do 5% obowiązywały wobec 18% importu, a powyżej 25% – wobec 19% importu.
Najwyższy poziom osiągnęły stawki celne na przetworzoną żywność (52,5% ), tekstylia i odzież (39%), wyroby ze szkła (30%), samochody (41%), inne środki transportu (34%), maszyny elektryczne (38%), sprzęt telekomunikacyjny (38%), wyroby chemii organicznej (30%),obuwie (30%). Większość importu surowców – dwie trzecie (z wyjątkiem ropy naftowej) – była wolna od cła. Widoczna jest wyraźna eskalacja ceł; najniższe są one na surowce (1%), wyższe na półprodukty i najwyższa na wyroby gotowe: odpowiednio 8,7% i 12,1%. Stopień ochrony zależy więc od stopnia przetworzenia towaru.
W wyniku wielostronnych negocjacji w ramach GATT większość stawek celnych austriackiej taryfy celnej jest związana; dotyczy to ok. 81% pozycji taryfowych, co odpowiadało 93% globalnego importu w 1988 r. Stawki związane obowiązują w odniesieniu do całego niemal importu przemysłowego – 95% a w imporcie rolnym – na 65% wyrobów.
W ramach systemu Powszechnych Preferencji Celnych (GSP) Austria udziela preferencji celnych krajom słabo rozwiniętym. W ramach systemu GSP niemal wszystkie wyroby przemysłowe importowane z krajów najbiedniejszych są wolne od ceł. Preferencje celne w imporcie dla pozostałych beneficjentów wynoszą 50 stawki KNU. W roku 1990 całkowity import na warunkach GSP wyniósł 16,3 mld szylingów, co stanowiło 3,3% globalnego importu kraju. Produkty traktowane jako wrażliwe, takie jak: niektóre chemiczne, odzieżowe, samochody a także większość rolnych, nie są objęte systemem GSP. Od początku 1990 r. beneficjentami GSP są kraje Europy Środkowo-Wschodniej.
Praktyczne znaczenie preferencji GSP dla beneficjentów zależy w dużej mierze od struktury ich eksportu do Austrii. Przyznanie GSP polskim dostawcom spowodowało obniżenie obciążenia celnego ich towarów na rynku austriackim w stosunku do stanu sprzed 1990 r.
Średnie obciążenie celne na polskie wyroby wyniosło w 1992 r. około 4%, podczas gdy w 1989 r. wyniosło około 9%. Jednak należy wziąć pod uwagę fakt, że prawie 40% polskiego eksportu do Austrii stanowiły węgiel i energia elektryczna, wobec których stosowana jest zerowa stawka celna KNU. Oznacza to, że średnia stawka na polskie wyroby przetworzone wynosiła około 7%, a w przypadku odzieży i wyrobów tekstylnych prawie l6%.
Ograniczenia pozataryfowe
Na niektóre towary nakładane są – obok ceł – podatki. Podatki akcyzowe obowiązują m.in. na produkty oparte na mączce ziemniaczanej, na napoje alkoholowe, ropę, tytoń. Są one niedyskryminacyjne: jednakowa stawka podatku obowiązuje na towary pochodzenia krajowego i importowane.
Wszystkie towary importowane do Austrii są objęte importowym podatkiem obrotowym. Jego poziom jest taki sam, jak podatku od wartości dodanej na analogiczne produkty wytwarzane w kraju. Istnieją trzy stawki podatku obrotowego: 32% na samochody osobowe, motocykle, samoloty, łodzie i silniki do nich; 20% – „normalna wysokość” – na prawie wszystkie pozostałe wyroby przemysłowe i 10% – „stawka zredukowana” – na artykuły rolne, żywność, tytoń, nawozy, książki. Głównym utrudnieniem w dostępie do rynku austriackiego dla wielu wyrobów (z wyjątkiem towarów z obszaru EFTA i WE) jest – obok wysokich niekiedy ceł – system licencji importowych.
Od czasu przystąpienia do GATT Austria dokonała znacznej liberalizacji swego importu i wiele produktów, które były poprzednio przedmiotem nieautomatycznego licencjonowania, podlega obecnie jedynie automatycznemu licencjonowaniu, a licencje takie można uzyskać na podstawie prostej procedury. Wiele artykułów rolnych, jak też niektóre przemysłowe, jak np. węgiel, ropa, samoloty, broń, są objęte licencjonowaniem dyskrecjonalnym. Towary te stanowią obecnie około 3% wszystkich pozycji taryfowych. Decyzje o udzieleniu lub odmowie licencji są podejmowane przez odpowiednie ministerstwa federalne, po zasięgnięciu opinii specjalnego ciała doradczego. Mimo tego dość liberalnego systemu Ustawa o handlu zagranicznym zawiera długą listę pozycji objętych ograniczeniami (około 3/4 pozycji taryfowych). Taka sytuacja pozostawia więc władzom austriackim możliwość przywrócenia, w całości lub częściowo, ograniczeń.
Kwoty importowe obowiązują na niektóre artykuły rolne, np. globalne kwoty obowiązują na wino, mączkę ziemniaczaną mięso przetworzone.
Specjalna procedura kontroli cen importowych, tzw. wizowania faktur (Vidierungsverfahren), była stosowana do niedawna wobec części towarów pochodzących z Polski i innych krajów Europy Środkowo-Wschodniej (z wyjątkiem b. ZSRR). Procedura ta miała charakter dyskryminacyjny, ponieważ była stosowana tylko wobec wyżej wymienionych krajów [W roku 1991 procedurą tą, było objęte 70 towarów eksportowanych z Polski do Austrii, w tym 57 wyrobów przemysłowych i 13 artykułów rolno-spożywczych (dane BRH w Wiedniu).]. W roku 1992 władze Austrii zniosły ją, zastępując jednak procedurą automatycznego licencjonowania. Ta ostatnia zobowiązuje administrację austriacką do wydania zgody na import, ale nadal jest stosowana tylko wobec wybranych krajów.
Surowy system regulacji produkcji i handlu obowiązuje w odniesieniu do wyrobów, które stanowią zagrożenie dla zdrowia, bezpieczeństwa lub środowiska. Handel państwowy i państwowy monopol importu obowiązuje w stosunku do tytoniu, alkoholi i soli. Podobnie jak w innych krajach, w Austrii także obowiązują regulacje fitosanitarne i sanitarne, których zadaniem jest ochrona zdrowia społeczeństwa.
Austria ma także i praktycznie wykorzystuje przepisy o ochronie przed nieuczciwą konkurencją, szczególnie dumpingiem.
Środki oddziaływania na eksport
Obok restrykcji eksportowych motywowanych względami bezpieczeństwa. narodowego, zdrowia publicznego oraz ochroną środowiska, Austria stosuje licencje eksportowe na bardzo wiele produktów rolnych oraz przemysłowych. Te ostatnie dotyczą np. żywych zwierząt i przetworów z nich, artykułów mleczarskich, warzyw, cukru, artykułów chemicznych, nawozów chemicznych, skór, drewna i artykułów z drewna, metali szlachetnych, niektórych wyrobów elektronicznych oraz maszyn nieelektrycznych, statków. Licencje automatyczne obowiązują przy eksporcie do krajów EFTA, obszaru WE, Australii, Kanady, Japonii, Turcji i USA. Eksport do pozostałych krajów jest objęty licencjami automatycznymi lub dyskrecjonalnymi, w zależności od towaru:
Eksport niektórych produktów rolnych jest ponadto utrudniony przez podatki i specjalne opłaty. Niektóre wyroby stalowe, kierowane do USA i WE, są objęte porozumieniami o dobrowolnym ograniczeniu eksportu austriackiego.
Z uwagi na wyższy – z reguły – poziom cen artykułów rolnych na rynku wewnętrznym niż na rynku światowym eksport tych artykułów jest subsydiowany [Europejska…, op. cit., s. 57.].