Kongres Zjednoczeniowy PPR (Polskiej Partii Robotniczej) i PPS (Polskiej Partii Socjalistycznej)

5/5 - (4 votes)

Na Kongresie Zjednoczeniowym PPR (Polskiej Partii Robotniczej) i PPS (Polskiej Partii Socjalistycznej), który odbył się w dniach 15-21 grudnia 1948 roku Bierut ogłosił powstanie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, mającej prowadzić naród do „socjalizmu według drogowskazu marksizmu i leninizmu”. PZPR  szybko stawała się partią  „nowego typu”, zyskując do grudnia 1949 roku 1 369 tysięcy członków. Dysponując potężnym aparatem przemocy, komuniści narzucali Polsce ciągle nowe prawa odbierające społeczeństwu kolejne elementy podmiotowości, zastępowali zniszczone elity społeczne posłusznymi funkcjonariuszami z awansu i tworzyli organizacje pracujące na rozkaz z góry. Prawodawstwo miało na celu umacnianie ustroju dyktatury komunistycznej, a nie rzeczywistej sprawiedliwości.

Służyło temu wydawanie niekończącej się serii ustaw, dekretów, rozporządzeń i okólników gmatwających obowiązujące zasady tak, by naginać je do aktualnych potrzeb. Szczególną rolę odgrywały sądy wojskowe, którym podlegały prawie wszystkie sprawy polityczne. Nowelą z 20 marcu 1950 roku Sejm zlikwidował ostatnie znamiona samorządu terytorialnego, znosząc urzędy wojewodów, starostów, burmistrzów i wójtów, a ustanawiając system pozornie samorządowych rad narodowych hierarchicznie podporządkowanych Radzie Państwa. Jeszcze w 1949 roku wprowadzono instytucję ławników ludowych, reprezentujących w sądownictwie „czynnik społeczny”, czyli w praktyce partyjny. Wbrew zasadom panującym w państwach cywilizowanych, przestępstwo miało być zagrożone nie tylko karą, ale i „potępieniem i społeczną eliminacją sprawcy”.

W czerwcu 1950 podporządkowano adwokaturę centralnym organom państwa. W myśl ustawy z lipca 1950 prokuratura przestała być stroną w procesie, a stała się narzędziem władzy, podporządkowanym, podobnie jak w ZSRR, Radzie Państwa. W prawie o ustroju sądów powszechnych z sierpnia 1950 roku stwierdzono, że wymiar sprawiedliwości ma chronić ustrój, mienie społeczne oraz niejasno określony „ludowy porządek prawny”. Sejm upoważnił też rząd do wydawania dekretów z mocą ustawy, oddając mu większość swych funkcji ustawodawczych.[1]

W okresie tym rolę szczególna odgrywało Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego i cały zbudowany przez nie system tajnej policji politycznej, która nadzorowała nie tylko społeczeństwo, ale również organy władzy z KC PZPR włącznie (był to tzw. X Departament). System władzy natomiast zdominowany był zaleceniami sowieckich doradców, poprzez których faktyczną władzę sprawował ZSRR.

[1] W. Roszkowski [tak – ten oszołom od HiT-u], Historia Polski 1914-1994, PWN, Warszawa 1995, s.204

Konstytucja z dnia 19 lutego 1947 roku

5/5 - (6 votes)

W latach 1944-1947 w Polsce organami sprawującymi władzę były: KRN – Krajowa Rada Narodowa oraz PKWN – Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego, obydwie wspierane przez Związek Radziecki. Aktami prawnymi na których opierano funkcjonowanie państwa były: ustawa z 11 września 1944 roku o organizacji i zakresie działania rad narodowych oraz Manifest PKWN z 22 lipca 1944 roku. Innymi równie istotnymi aktami były: ustawa z 11 września 1944 o kompetencjach Przewodniczącego KRN, ustawa z 15 sierpnia 1944 o tymczasowym trybie wydawania dekretów z mocą ustawy, a także ustawa z 23 lipca 1945 o prawie odwoływania posłów do Krajowej Rady Narodowej.

Nie będziemy zajmować się tymi aktami bliżej, gdyż rozdział ten skoncentrowany jest na ustawach rangi konstytucyjnej, do której wyżej wymienione zaliczać się nie mogą.

W latach 1947-1952 trwały w Polsce walki o kształt polityczny przyszłego państwa. Ustawy konstytucyjne z 4 lutego 1947 roku o wyborze prezydenta RP oraz z 19 lutego 1947 o ustroju i zakresie działania najwyższych organów Rzeczy Pospolitej odwoływały się do kontynuacji dzieła KRN, zasad Manifestu PKWN oraz wyników referendum z 30 czerwca 1946 roku. Podczas referendum padły trzy pytania:

1) Czy jesteś za zniesieniem Senatu?,

2) Czy jesteś za utrwaleniem reform społeczno-gospodarczych?,

3) Czy chcesz utrwalenia granicy zachodniej Polski na Odrze i Nysie Łużyckiej?

Według oficjalnych, sfałszowanych przez komunistów wyników na pytanie pierwsze padło twierdzących odpowiedzi 68,2%, na drugie 77,3%, a na trzecie 91,4%. Wybory do Sejmu odbyły się 19 stycznia 1947 roku. Zostały również sfałszowane, lokale wyborcze były obstawione przez MO, ORMO i funkcjonariuszy UB. Według oficjalnych wyników blok PPR, PPS, SL i SD dostał 80,1% głosów, PSL – 10,3%,      SP – 4,7%, a PSL „Nowe Wyzwolenie” – 3,5%.

Mała konstytucja z 19 lutego 1947 roku składała się z 32 artykułów podzielonych na 9 rozdziałów. Została przyjęta stosunkiem głosów 333 „za” i 17 (posłowie PSL) „przeciw”. Miała charakter tymczasowy do uchwalenia pełnej konstytucji, o czym mówił art.1. Wiele kwestii regulowała w sposób ramowy, odsyłając do ustaw zwykłych. Nie obejmowała regulacją praw i wolności obywatelskich. Artykuł 2 wyrażał zasadę podziału władz: „Najwyższymi organami Rzeczypospolitej Polskiej są: w zakresie ustawodawstwa – Sejm Ustawodawczy, w zakresie władzy wykonawczej – Prezydent Rzeczypospolitej, Rada Państwa i Rząd Rzeczypospolitej, w zakresie wymiaru sprawiedliwości – niezawisłe sądy” zniekształconą fragmentem zapisu z art. 1: „… Sejm Ustawodawczy, jako organ władzy zwierzchniej Narodu Polskiego …” przyznając szczególną pozycję Sejmowi jako jedynemu organowi zwierzchniej władzy narodu. Tak więc nie została zachowana zasada jednolitej i niepodzielnej władzy z konstytucji kwietniowej, ani nie została do końca wprowadzona zasada podziału władzy. Co ciekawe, nieznaczną ale jednak zauważalną różnicę stanowi kolejność rozdziałów tej ustawy.

W konstytucji marcowej (1921 r.) z systemem parlamentarnym, rozdział pierwszy nosił tytuł „Rzeczpospolita”, drugi „Władza Ustawodawcza”, a trzeci „Władza wykonawcza”, w konstytucji kwietniowej (1935 r.) z systemem prezydenckim, rozdział pierwszy dotyczył „Rzeczpospolitej Polskiej”, drugi „Prezydenta Rzeczpospolitej”, trzeci „Rządu”, a dopiero czwarty „Sejmu”. W Małej Konstytucji z 19 lutego 1947 wprowadzającej system parlamentarno-gabinetowy, rozdział pierwszy jest zatytułowany „Najwyższe Organy Rzeczpospolitej Polskiej”, drugi „Sejm Ustawodawczy”, a trzeci „Prezydent Rzeczypospolitej”. Już po samym tylko układzie poszczególnych rozdziałów wyraźnie widoczny jest rozkład priorytetów między egzekutywą i legislatywą.

Systemem władzy wprowadzony w Małej Konstytucji jest system parlamentarno-gabinetowym, czyli takim w którym rząd z premierem na czele jest powoływany i odwoływany przez głowę państwa, a odpowiedzialność polityczną rząd ponosi przed parlamentem. Zamiast tradycyjnej egzekutywy składającej się z Prezydenta i Rządu konstytucja wprowadzała dodatkowy, budzący wątpliwości organ wzorowany na ustroju ZSRR – Radę Państwa. Swoim charakterem nawiązywała do instytucji Prezydium KRN z okresu 1944-1947, zwłaszcza poprzez analogie w relacjach pomiędzy Prezydium KRN a jej przewodniczącym – Prezydentem KRN, oraz między Radą Państwa a Prezydentem RP. Składała się z: Prezydenta Rzeczypospolitej, Marszałka i wicemarszałków Sejmu Ustawodawczego, Prezesa Najwyższej Izby Kontroli, Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego (w czasie wojny) oraz ewentualnie członków uzupełniających powołanych na jednomyślny wniosek Rady Państwa. Posiadała ona kompetencje znacznie szersze niż tylko przeznaczone dla władzy wykonawczej.

Na podstawie art. 16 przyznano jej: sprawowanie zwierzchniego nadzoru nad radami narodowymi jako terenowymi organami jednolitej władzy państwowej, zatwierdzanie dekretów z mocą ustawy, uchwalonych na podstawie pełnomocnictw, udzielanych Rządowi przez Sejm, kompetencje Prezydium Krajowej Rady Narodowej, wynikające z obowiązującego ustawodawstwa, podejmowanie uchwał w przedmiocie wprowadzania stanu wyjątkowego lub wojennego, wyrażanie zgody na ogłoszenie ustaw o budżecie, narodowym planie gospodarczym i poborze rekruta, inicjatywę ustawodawczą, rozpatrywanie sprawozdań Najwyższej Izby Kontroli.

Zmianie uległa pozycja prezydenta, który stracił swoją apolityczność poprzez system wyboru przez Sejm (art.12), połączenie personalne z funkcją Przewodniczącego Rady Państwa i instytucję Rady Gabinetowej.  Prezydent nie został wyposażony w istotne uprawnienie, służące zrównoważeniu władzy – rozwiązywania parlamentu przed upływem kadencji. Parlament, w tym przypadku tylko Sejm Ustawodawczy obok tradycyjnych funkcji otrzymał nową, wcześniej nie znaną funkcję ustalania zasadniczego kierunku polityki państwa (art. 3 c).

Konstytucja z 19 lutego wskrzesza 23 artykuły z konstytucji marcowej głównie dotyczące kompetencji Sejmu, Prezydenta i Rządu. Przywracając do życia te artykuły pomija jednak np. art.20 ustanawiający zasadę mandatu wolnego „Posłowie są przedstawicielami całego narodu i nie są krępowani żadnemi instrukcjami wyborców (…)” Widać tu jak duży wpływ na kształt funkcjonowania państwa miały będące u władzy partie polityczne.

Jednoizbowy Sejm Ustawodawczy wybierany był na pięcioletnią kadencję i składał się z 444 posłów. Na podstawie art. 3 pełnił cztery funkcje: ustrojodawczą, ustawodawczą, kontrolną oraz ustalania zasadniczego kierunku polityki państwa.

Rewolucja polityczna w Europie Centralnej

5/5 - (4 votes)

konspekt pracy magisterskiej

Wprowadzenie

Rewolucja polityczna w Europie Centralnej, to odwrót od komunizmu i powrót zarazem jej państw do brania aktywnego udziału w polityce europejskiej. Tworzy to nowy ład międzynarodowy. Rewolucja gospodarcza przejawiająca się w wolnym handlu oraz swobodnym przepływie zasobów ludzkich i rzeczowych w między państwami. Społeczeństwa stają się konsumpcyjne i skomercjalizowane, następuje upadek więzi międzyludzkich. Rewolucja narodowa – czy też antynarodowa przejawia się z jednej strony  upadkiem tożsamości narodowej w jednoczącej się Europie, z drugiej z dążeniami niepodległościowymi innych narodów, jak Baskowie czy też narody byłej Jugosławii i Związku Radzieckiego. Brak odpowiedzi na pytanie kim jesteśmy i co nas łączy staje się oczywistym powodem erozji tradycyjnych wspólnot. Wiek dwudziesty był przy tym najkrwawszym z dotychczasowych. Eksplozja faszyzmu, komunizmu, wreszcie ogólnie przemocy rodzi pytania o nieodpowiedzialne eksperymenty totalitarnych ideologów. Otaczająca nas przemoc zarówno między narodami, jak i jednostkami wynika z ogólnej znieczulicy i banalności zła. Formuły organizacji międzynarodowych, tworzących ład powojenny ulegają zdezaktualizowaniu[1].

W tej całej rzeczywistości pojawia się postulat o zachowanie politycznego rozumu, umiarkowania i kultywowania tych zasad, które nam jeszcze zostały. To jest główne zadanie polityki konserwatywnej w najbliższym czasie. Jak wykazała analiza historii konserwatyzmu polskiego, mimo, iż doktryna ta nie była wiodąca w polskiej myśli politycznej, zawierała ona elementy, które są szczególnie cenne dla polskiej racji stanu. Zdecydowanie jest miejsce dla konserwatystów na polskiej scenie politycznej o ile będą oni świadomi celów swej doktryny i roli, jaka im przypada.

Rewolucja polityczna w Europie Centralnej w latach 1989-1991 to seria zmian politycznych, które doprowadziły do upadku komunizmu i zakończenia zimnej wojny. W Europie Centralnej i Wschodniej, komunizm był silnie zakorzeniony od czasów powojennych i był kontrolowany przez Związek Radziecki.

Rewolucja rozpoczęła się w Polsce, gdzie ruch Solidarności, pod przywództwem Lecha Wałęsy, zaczął domagać się demokracji i wolności od komunizmu. W ciągu kilku miesięcy, podobne ruchy wybuchły w innych krajach Europy Centralnej, takich jak Czechosłowacja, Węgry i NRD.

W Czechosłowacji, ruch „Obrońców Ludu” doprowadził do przemiany politycznej, która zakończyła się obaleniem komunistycznego rządu i wyborem Václava Havla na prezydenta. W NRD, masowe demonstracje przeciwko komunizmowi doprowadziły do przyspieszenia procesu zjednoczenia Niemiec.

Rewolucje te były pokojowe, a przemiana polityczna była skutkiem działań obywateli, którzy domagali się demokracji i wolności. Te zmiany doprowadziły do rozpadu Związku Radzieckiego i zakończenia zimnej wojny.

Rewolucja polityczna w Europie Centralnej, której kulminacja nastąpiła w latach 1989-1991, była przełomowym okresem w historii tego regionu, który doprowadził do upadku reżimów komunistycznych i przejścia do demokracji. Proces ten miał ogromne znaczenie nie tylko dla krajów Europy Centralnej, ale także dla całego świata, ponieważ przyczynił się do zakończenia zimnej wojny i przekształcenia międzynarodowego porządku politycznego. W niniejszym eseju omówię tło historyczne, główne wydarzenia, kluczowych aktorów oraz skutki rewolucji politycznej w Europie Centralnej.

Tło historyczne

Po II wojnie światowej Europa Centralna znalazła się pod wpływem Związku Radzieckiego, który narzucił jej system komunistyczny. W krajach takich jak Polska, Czechosłowacja, Węgry, Rumunia, Bułgaria i Niemiecka Republika Demokratyczna (NRD) powstały reżimy komunistyczne, które wprowadziły gospodarkę planową, centralizację władzy i ograniczenia wolności obywatelskich. Przez kolejne dziesięciolecia społeczeństwa tych krajów doświadczały represji politycznych, cenzury, braków gospodarczych i ograniczeń swobód obywatelskich.

Główne wydarzenia

Rewolucja polityczna w Europie Centralnej rozpoczęła się w drugiej połowie lat 80., kiedy to narastające problemy gospodarcze, społeczne i polityczne oraz zmiany w polityce Związku Radzieckiego pod rządami Michaiła Gorbaczowa doprowadziły do fali protestów i ruchów opozycyjnych.

Polska

W Polsce kluczowym wydarzeniem było powstanie ruchu Solidarność w sierpniu 1980 roku. Solidarność, kierowana przez Lecha Wałęsę, stała się pierwszym niezależnym związkiem zawodowym w bloku wschodnim i szybko przekształciła się w masowy ruch społeczny domagający się demokratyzacji i reform. Po wprowadzeniu stanu wojennego w 1981 roku, Solidarność została zdelegalizowana, ale kontynuowała działalność w podziemiu. W 1989 roku doszło do rozmów Okrągłego Stołu między władzami komunistycznymi a opozycją, które doprowadziły do częściowo wolnych wyborów w czerwcu 1989 roku. Wygrana Solidarności w tych wyborach zapoczątkowała proces demokratyzacji i transformacji ustrojowej.

Węgry

Na Węgrzech proces reform rozpoczął się od wewnątrz partii komunistycznej. W 1988 roku János Kádár, długoletni przywódca Węgierskiej Socjalistycznej Partii Robotniczej, został odsunięty od władzy, a nowa ekipa rządząca podjęła kroki w kierunku liberalizacji i dialogu z opozycją. W 1989 roku władze węgierskie rozpoczęły negocjacje z opozycją, które doprowadziły do przyjęcia nowej konstytucji i przeprowadzenia wolnych wyborów w 1990 roku.

Czechosłowacja

W Czechosłowacji kluczowym wydarzeniem była Aksamitna Rewolucja, która rozpoczęła się w listopadzie 1989 roku od masowych protestów studenckich. Protesty te szybko przerodziły się w ogólnokrajowe demonstracje przeciwko reżimowi komunistycznemu. W obliczu rosnącego nacisku społecznego, władze komunistyczne zgodziły się na negocjacje z opozycją, reprezentowaną przez Forum Obywatelskie na czele z Václavem Havlem. Negocjacje te doprowadziły do ustąpienia rządu komunistycznego i wyboru Havla na prezydenta Czechosłowacji w grudniu 1989 roku.

Niemiecka Republika Demokratyczna (NRD)

W NRD proces rewolucyjny rozpoczął się od masowych protestów w Lipsku i innych miastach, które przerodziły się w ruch pokojowych demonstracji domagających się reform. W październiku 1989 roku, w obliczu rosnącego nacisku społecznego, Erich Honecker, długoletni przywódca NRD, został odsunięty od władzy. W listopadzie 1989 roku doszło do otwarcia granicy między NRD a RFN, co zapoczątkowało proces zjednoczenia Niemiec, które formalnie zakończyło się w październiku 1990 roku.

Rumunia

Rewolucja w Rumunii była najbardziej gwałtowna spośród wszystkich krajów Europy Centralnej. W grudniu 1989 roku doszło do masowych protestów przeciwko reżimowi Nicolae Ceaușescu, które zostały brutalnie stłumione przez siły bezpieczeństwa. W wyniku narastającego chaosu i oporu społeczeństwa, Ceaușescu został obalony, a jego reżim upadł. Ceaușescu i jego żona Elena zostali schwytani i straceni po krótkim procesie. Nowy rząd, kierowany przez Front Ocalenia Narodowego, rozpoczął proces demokratyzacji.

Kluczowi aktorzy

Rewolucja polityczna w Europie Centralnej była dziełem wielu osób i grup, które odegrały kluczową rolę w procesie transformacji. W Polsce Lech Wałęsa i Solidarność odegrali decydującą rolę w walce o demokrację. W Czechosłowacji Václav Havel i Forum Obywatelskie byli głównymi liderami ruchu opozycyjnego. W Niemczech Wschodnich inicjatywy obywatelskie i ruchy takie jak Nowe Forum odegrały kluczową rolę w mobilizacji społeczeństwa. W Rumunii Ion Iliescu i Front Ocalenia Narodowego przejęli władzę po obaleniu Ceaușescu.

Skutki rewolucji

Rewolucja polityczna w Europie Centralnej miała dalekosiężne skutki dla regionu i świata. Upadek reżimów komunistycznych doprowadził do transformacji ustrojowej i gospodarczej, która była trudnym i często bolesnym procesem. Kraje Europy Centralnej przeszły od gospodarki planowej do gospodarki rynkowej, co wiązało się z restrukturyzacją, prywatyzacją i wzrostem bezrobocia. Proces demokratyzacji wymagał budowy nowych instytucji demokratycznych, uchwalenia konstytucji oraz przeprowadzenia wolnych wyborów.

Transformacja polityczna i gospodarcza otworzyła również drogę do integracji europejskiej. Kraje Europy Centralnej, dążąc do stabilności i rozwoju, podjęły starania o członkostwo w Unii Europejskiej i NATO. Polska, Węgry i Czechy przystąpiły do NATO w 1999 roku, a w 2004 roku, wraz z innymi krajami regionu, stały się członkami Unii Europejskiej.

Podsumowanie

Rewolucja polityczna w Europie Centralnej w latach 1989-1991 była przełomowym okresem, który zakończył epokę komunizmu i zapoczątkował proces demokratyzacji oraz transformacji gospodarczej. Kluczowe wydarzenia w Polsce, Węgrzech, Czechosłowacji, NRD i Rumunii doprowadziły do upadku reżimów komunistycznych i przejścia do demokracji. Rewolucja ta miała ogromne znaczenie dla regionu i całego świata, przyczyniając się do zakończenia zimnej wojny i przekształcenia międzynarodowego porządku politycznego. Integracja europejska i atlantycka, która nastąpiła po rewolucji, umocniła stabilność i rozwój krajów Europy Centralnej, które dziś są integralną częścią demokratycznej wspólnoty europejskiej.

[1] M. Wolffsohn: „Sytuacja współczesnych Niemiec- rewolucja konserwatywna, Konserwatyzm- projekt teoretyczny”

Obrady okrągłego stołu

5/5 - (5 votes)

Podczas obrad „okrągłego stołu” trwających od 6 lutego do 5 kwietnia 1989 roku podpisano porozumienia, w których: przyjęto zasadę stopniowości przebudowy istniejącego ustroju politycznego państwa, przy określeniu jego kierunku zmierzającego do demokracji parlamentarnej, zgodzono się na niekonfrontacyjne wybory do Sejmu, w wyniku zawartego kontraktu, który gwarantował stronie rządowo-koalicyjnej 65% mandatów poselskich, z pozostawieniem dla opozycji 35%, zgodzono się na ewolucyjny charakter przemian ustrojowych, co miał gwarantować Prezydent, wybierany jednak nie w wyborach powszechnych, lecz przez Zgromadzenie Narodowe. Przyjęte uzgodnienia stały się prawem już dwa dni po ich podpisaniu tj. 7 kwietnia 1989 roku. Była to już szesnasta z kolei nowelizacja Konstytucji z 1952 roku.

Kwietniowa nowelizacja konstytucji objęła również strukturę parlamentu. Tak nastąpił powrót do zasady dwuizbowości parlamentu, przywrócenia Senatu i odejście od potwierdzonej przez referendum 1946 roku jednoizbowości.

Najobszerniejszy zasięg miała nowelizacja konstytucji z grudnia 1989 roku. Przywrócono zlikwidowaną w 1952 roku nazwę państwa „Rzeczpospolita Polska”, zmieniono godło państwowe przywracając orłowi tradycyjną koronę, wprowadzono nowe, zmienione określenie suwerena, jest nim nie „lud pracujący miast i wsi”, ale „Naród”, rozumiany jako wspólnota równoprawnych obywateli. Skreślony został cały wstęp do konstytucji. Określał on genezę władzy utworzonej  w lipcu 1944 roku, jej charakter i cele, które nie znajdowały już uzasadnienia w nowych warunkach społeczno-politycznych.

W zmieniających się szybko warunkach pojawił się w 1990 roku postulat zmiany sposobu obsadzania stanowiska prezydenta, wprowadzenia wyboru powszechnego, a tym samym wcześniejszego zakończenia prezydentury Wojciecha Jaruzelskiego. W wyniku podjętej kampanii politycznej doszło do kolejnej zmiany konstytucji i uchwalenia 27 września 1990 roku ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawa ta wprowadziła po raz pierwszy w historii Polski wybory prezydenta oparte na zasadzie powszechności, równości, bezpośredniości i tajności głosowania. 22 grudnia 1990 roku po zwycięskich wyborach urząd Prezydenta objął Lech Wałęsa.

Konsekwencją zmiany na stanowisku głowy państwa było hasło przyspieszonych wyborów parlamentarnych, ich przeprowadzenie mogło oznaczać wcześniejsze zakończenie kadencji Sejmu kontraktowego. Pojawiły się dyskusje nad terminem przeprowadzenia wyborów. Żaden z wczesnych terminów nie mógł być realny do czasu przygotowania przez Sejm nowej ordynacji wyborczej.

Dotychczasowa pochodząca z 1989 roku nie wchodziła w grę ze względów politycznych i prawnych. Ustawa z wieloma komplikacjami, w tym też z zastosowaniem veto prezydenckiego włącznie, została uchwalona 28 czerwca 1991 roku. Już 27 października przeprowadzono wybory do nowego Sejmu i Senatu. Mogło zatem dojść do utworzenia nowego rządu, jednak jego powołanie nie było rzeczą łatwą z uwagi na wielkie rozproszenie sił politycznych w Sejmie. W wyborach parlamentarnych, aż 111 komitetów wyborczych ubiegało się o mandaty, 82 z nich nie wprowadziły ani jednego posła, 66 list komitetów wyborczych nie uzyskało wymaganych 5000 podpisów do zarejestrowania się. W Sejmie ukonstytuowało się 18 klubów parlamentarnych.

Ten fakt rozbicia politycznego był źródłem wielu problemów, stąd i obawy, że zadania stojące przed nowym parlamentem – a głównie uchwalenie nowej konstytucji, nie będą łatwe do wykonania. W tej sytuacji jedynym wyjściem było uchwalenie aktu prawnego o charakterze przejściowym, a więc tymczasowego, regulującego najważniejsze kwestie z zakresu stosunków wzajemnych trzech podstawowych organów państwa: parlamentu, prezydenta i rządu. W tym celu zdecydowano się opracować i uchwalić Małą Konstytucję, co stało się faktem 17 października 1992 roku.

System polityczny państwa PRL

5/5 - (4 votes)

System polityczny państwa, określony w konstytucji PRL z 1952 roku, nie funkcjonował należycie. Zasady na jakich opierał się doznawały licznych naruszeń i pogwałceń. W praktyce występowało odchodzenie od konstytucyjnie określonych zasad, i ich naruszanie, lub wręcz łamanie. W historii PRL co pewien czas społeczeństwo dawało wyraz swojej dezaprobaty dla takiego stanu rzeczy, wyrażało protest wobec naruszania zasad demokracji, wobec nadużyć, tak w sferze politycznej jak i społeczno-gospodarczej. Lista dat symbolizujących protesty jest obszerna, znajdują się na niej: Czerwiec 1956 (Poznań), Październik 1956, Marzec 1968, Grudzień 1970, Czerwiec 1976, Sierpień 1980 – nie wspominając już o konfliktach na mniejszą skalę, mających charakter bardziej lokalny.

Potrzeba przeprowadzenia reformy ustroju politycznego państwa zaczęła być oczywista. Pierwszym krokiem w tym celu było dokonanie zmiany konstytucji 26 marca 1982 roku, wprowadzające do ustawy zasadniczej dwie nowe instytucje: Trybunał Stanu i Trybunał Konstytucyjny.

Kolejnymi reformami było powołanie ustawą z 15 lipca 1987 roku Rzecznika Praw Obywatelskich jako gwaranta poszanowania zadeklarowanych praw i wolności obywatelskich, oraz ustawa z 6 maja 1987 roku o konsultacjach społecznych i referendum. Została ona pomyślana jako forma demokracji bezpośredniej, stwarzająca społeczeństwu możliwość podejmowania decyzji o znaczeniu ogólnopaństwowym, a także wyrażania opinii.

System polityczny państwa Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (PRL) był oparty na ideologii komunistycznej i był kontrolowany przez partię komunistyczną. PRL był państwem totalitarnym, w którym władza była koncentrowana w rękach partii komunistycznej i rządu.

Państwo PRL było ustrojem jednopartyjnym, co oznaczało, że jedna partia komunistyczna (Polska Zjednoczona Partia Robotnicza) była jedynym legalnym ugrupowaniem politycznym. Partia kontrolowała państwo poprzez swoich przedstawicieli, którzy pełnili kluczowe funkcje w rządzie i innych instytucjach państwowych.

Ustrój polityczny PRL był oparty na komunistycznej doktrynie, która zakładała, że władza powinna pochodzić od ludu, a rząd powinien być ustanowiony przez wybór ludu i odpowiedzialny przed nim. Jednak w rzeczywistości, władza była kontrolowana przez partię komunistyczną, a rząd nie odpowiadał przed ludem, a jedynie przed partią.

Państwo PRL było państwem planowym, co oznaczało, że gospodarka była kontrolowana przez rząd za pomocą planów centralnych. Rząd decydował o tym, co, jak i gdzie ma być produkowane, jakiego rodzaju usługi mają być świadczone oraz jakie towary mają być importowane i eksportowane. Gospodarka była bardzo sztywna i kontrolowana, co doprowadziło do wielu trudności i braku dóbr na rynku.

System polityczny PRL był również oparty na represji i kontroli społeczeństwa. Rząd kontrolował media, a obywatele byli przesłuchiwani, aresztowani i więzieni za wyrażanie sprzeciwu wobec rządu lub partii komunistycznej. Bezpieka, czyli policja polityczna, miała za zadanie utrzymanie rządu władzy i represjonowanie opozycji.

W skrócie, system polityczny PRL był oparty na komunistycznej ideologii, był kontrolowany przez jedną partię i charakteryzował się silnym scentralizowaniem władzy, planowaniem gospodarczym oraz represją i kontrolą społeczeństwa.

System polityczny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (PRL) stanowił unikalny przypadek w historii Polski, kształtowany przez wpływy ideologii komunistycznej oraz silną kontrolę ze strony Związku Radzieckiego. PRL istniała od 1944 roku, kiedy powstał Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego (PKWN), do 1989 roku, gdy transformacja ustrojowa doprowadziła do powstania III Rzeczypospolitej. System ten cechował się centralizacją władzy, brakiem pluralizmu politycznego i dominacją jednej partii – Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR). Analizując system polityczny PRL, warto przyjrzeć się jego strukturom, instytucjom, mechanizmom funkcjonowania oraz kluczowym wydarzeniom, które wpłynęły na jego kształt.

Struktura systemu politycznego PRL była zdominowana przez PZPR, która pełniła rolę nadrzędną wobec innych instytucji państwowych. PZPR, powstała w 1948 roku z połączenia Polskiej Partii Robotniczej (PPR) i Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS), stała się centralnym organem kierującym życiem politycznym, gospodarczym i społecznym w kraju. Na czele partii stał Komitet Centralny, a jego najważniejszym organem wykonawczym było Biuro Polityczne, które podejmowało kluczowe decyzje dotyczące polityki państwa.

W systemie PRL istniały również inne partie polityczne, takie jak Stronnictwo Demokratyczne (SD) i Zjednoczone Stronnictwo Ludowe (ZSL), jednak były one de facto podporządkowane PZPR i pełniły rolę fasadową, mając na celu stworzenie iluzji pluralizmu politycznego. Działalność tych partii była ściśle kontrolowana przez PZPR, a ich członkowie często pełnili drugorzędne role w strukturach władzy.

Jednym z kluczowych elementów systemu politycznego PRL były Rady Narodowe, które pełniły funkcję organów władzy lokalnej i regionalnej. Rady Narodowe, począwszy od poziomu gminy, przez powiat, aż po województwo, były formalnie wybierane przez obywateli, jednak w praktyce ich skład był ściśle kontrolowany przez PZPR. Rady Narodowe miały ograniczoną samodzielność, a ich decyzje musiały być zgodne z wytycznymi partii.

Centralnym organem władzy państwowej w PRL był Sejm, który formalnie pełnił funkcję najwyższego organu ustawodawczego. Sejm składał się z posłów wybieranych w wyborach powszechnych, jednak wybory te były dalekie od demokratycznych standardów. Kandydaci na posłów byli starannie selekcjonowani przez PZPR, a wyniki wyborów były z góry ustalone. Sejm pełnił głównie funkcję fasadową, zatwierdzając decyzje podejmowane przez partię i jej liderów.

Jednym z najważniejszych organów władzy wykonawczej był Rząd, na czele którego stał premier. Rząd był odpowiedzialny za realizację polityki państwa, jednak jego działania były ściśle kontrolowane przez PZPR. Rząd miał ograniczoną autonomię, a jego decyzje musiały być zgodne z wytycznymi partii.

System polityczny PRL charakteryzował się również rozbudowanym aparatem represji, który był wykorzystywany do tłumienia opozycji i kontrolowania społeczeństwa. Kluczową rolę w tym zakresie odgrywało Ministerstwo Spraw Wewnętrznych (MSW) oraz podległe mu organy, takie jak Służba Bezpieczeństwa (SB) i Milicja Obywatelska. SB była odpowiedzialna za inwigilację, represje i eliminację przeciwników politycznych, zarówno realnych, jak i domniemanych. Milicja Obywatelska pełniła funkcje porządkowe i była zaangażowana w tłumienie demonstracji oraz innych form protestu społecznego.

W okresie PRL miało miejsce wiele kluczowych wydarzeń, które wpłynęły na kształt i funkcjonowanie systemu politycznego. Jednym z najważniejszych była Październikowa Odwilż 1956 roku, kiedy to doszło do zmiany na szczytach władzy, a Władysław Gomułka powrócił do kierownictwa PZPR. Październik 1956 przyniósł pewne liberalizacje i reformy, jednak szybko okazało się, że zmiany te były powierzchowne, a system zachował swoje autorytarne cechy.

Kolejnym kluczowym momentem były wydarzenia z grudnia 1970 roku, kiedy to w wyniku podwyżek cen żywności doszło do masowych protestów i strajków na Wybrzeżu. Protesty te zostały brutalnie stłumione przez władze, co doprowadziło do zmiany na stanowisku I sekretarza PZPR – Władysława Gomułkę zastąpił Edward Gierek. Okres rządów Gierka charakteryzował się próbami modernizacji gospodarki i otwarcia na Zachód, jednak w drugiej połowie lat 70. sytuacja gospodarcza uległa pogorszeniu, co doprowadziło do kolejnych kryzysów społecznych.

Najważniejszym wydarzeniem w historii PRL był jednak Sierpień 1980 roku i powstanie Solidarności – niezależnego związku zawodowego, który szybko przekształcił się w masowy ruch społeczny. Solidarność, na czele której stanął Lech Wałęsa, stała się symbolem oporu wobec władzy komunistycznej i dążeń do demokratyzacji. Wprowadzenie stanu wojennego w grudniu 1981 roku przez gen. Wojciecha Jaruzelskiego miało na celu stłumienie Solidarności i przywrócenie kontroli przez władze, jednak opór społeczny nie został całkowicie złamany.

Ostatecznie system polityczny PRL uległ erozji w drugiej połowie lat 80., kiedy to narastające problemy gospodarcze i społeczne zmusiły władze do podjęcia rozmów z opozycją. W wyniku obrad Okrągłego Stołu w 1989 roku doszło do porozumienia między władzą a opozycją, które otworzyło drogę do demokratycznych wyborów i transformacji ustrojowej. W czerwcu 1989 roku odbyły się pierwsze częściowo wolne wybory parlamentarne, które zakończyły się zwycięstwem Solidarności. To wydarzenie oznaczało koniec PRL i początek III Rzeczypospolitej.

Podsumowując, system polityczny PRL był zdominowany przez jednopartyjną kontrolę PZPR, brak pluralizmu politycznego oraz rozbudowany aparat represji. Pomimo prób reform i liberalizacji, system ten pozostał autorytarny, a kluczowe decyzje były podejmowane przez wąskie grono partyjnych liderów. Wydarzenia takie jak Październik 1956, Grudzień 1970, Sierpień 1980 oraz obrady Okrągłego Stołu w 1989 roku miały kluczowy wpływ na kształt i ewolucję tego systemu, prowadząc ostatecznie do jego upadku i transformacji w kierunku demokracji.